İçereği Atla
Türkiye'nin Coğrafi Bölgeleri - Test 2 (Uzman Seviye)

Türkiye'nin Coğrafi Bölgeleri

Test 2 - Analitik ve Yorumlama Odaklı (Çok Zor)

Soru 1

Dağınık yerleşme; topoğrafyanın engebeli, tarım alanlarının dar ve parçalı, su kaynaklarının ise bol olduğu yörelerde yaygın olarak görülür. Buna göre haritada numaralandırılmış alanların fiziki özellikleri dikkate alındığında, hangisinde kırsal kesimde dağınık yerleşme tipinin daha yaygın olması beklenir?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap E'dir. Haritada V numara ile gösterilen alan Doğu Karadeniz Bölümü'dür (Rize-Trabzon hattı). Bu bölgede dağlar çok sarp, araziler parçalı ve her mevsim yağışlı olduğu için su kaynakları boldur. Bu coğrafi zorunluluklar, evlerin birbirinden uzak tarlaların içine inşa edildiği "dağınık yerleşme" dokusunu ortaya çıkarmıştır. Diğer bölgelerde su kısıtlılığı (toplu yerleşme) daha belirgindir.

Soru 2

Akdeniz iklimi, Türkiye'de Akdeniz, Ege ve Marmara bölgelerinin kıyı kesimlerinde görülmesine rağmen, bu iklimin karakteristik bitki örtüsü olan makinin yetişme üst sınırı ve tarımsal çeşitlilik güneyden kuzeye doğru gidildikçe farklılık gösterir. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Enlem faktörüne bağlı olarak sıcaklık ortalamalarının kuzeye doğru azalmasıdır.
  2. Dağların kıyı çizgisine göre uzanış doğrultularının farklılıklar göstermesidir.
  3. Denizellik etkisinin iç kesimlere sokulabilme mesafesinin giderek daralmasıdır.
  4. Cephesel yağış sistemlerinin kıyı bölgelerinde kalma sürelerinin değişmesidir.
  5. Hakim rüzgar yönlerinin kıyı bölgeleri arasında çok belirgin fark yaratmasıdır.
Açıklama: Doğru cevap A'dır. Makinin yetişme üst sınırı Akdeniz'de 800-1000 metre, Ege'de 400-500 metre, Marmara'da ise 200 metredir. Bunun tek nedeni, Ekvator'dan kutuplara (güneyden kuzeye) doğru gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısının daralması ve buna bağlı olarak sıcaklıkların düşmesidir. Bu durum tamamen "Enlem Etkisi" ile açıklanır.

Soru 3

Bölüm AdıBölümün Ayırt Edici Özelliği
I. Yukarı Fırat BölümüDoğu Anadolu'da nüfusun, kentleşmenin ve tarım alanlarının en fazla olduğu bölümdür.
II. Orta Karadeniz BölümüKaradeniz'in en dağlık, ulaşımı en zor ve orman oranı en yüksek bölümüdür.
III. Ergene BölümüMarmara Bölgesi'nde ayçiçeği ve pirinç tarımının en yoğun yapıldığı bölümdür.
IV. Yukarı Sakarya Bölümüİç Anadolu'da sanayinin, ulaşımın ve eğitim imkanlarının en gelişmiş olduğu bölümdür.

Türkiye'nin coğrafi bölgelerinin alt birimleri olan "Bölümler" ve onların karakteristik özelliklerinin eşleştirildiği yukarıdaki tabloda, kaç numaralı bilgide hata yapılmıştır?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. Hiçbiri
Açıklama: Doğru cevap B'dir. Orta Karadeniz Bölümü (Samsun ve çevresi), Karadeniz Bölgesi'nin en dağlık yeri değil, aksine dağların geriden başladığı, yükseltinin az olduğu, Bafra ve Çarşamba gibi devasa deltaların bulunduğu en düz ve sade bölümüdür. En dağlık ve sarp yer Doğu Karadeniz Bölümü'dür.

Soru 4

Endemik bitkiler, yeryüzünün yalnızca belirli bir yöresine özgü olan ve başka hiçbir yerde doğal olarak yetişmeyen nadir türlerdir. Kozmetik ve tıp alanında kullanılan, dünyada sadece Türkiye'de doğal olarak yetişen "Sığla (Günlük) Ağacı" haritada numaralandırılmış yörelerin hangisinde koruma altındadır?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap C'dir. Relikt ve endemik bir bitki olan Sığla (Günlük) Ağacı, dünyada doğal olarak yalnızca Türkiye'nin Güneybatı Anadolu kıyılarında, özellikle Muğla'nın Köyceğiz, Marmaris ve Fethiye (Menteşe Yöresi) çevrelerinde yetişmektedir. Bu alan haritada III numara ile gösterilmiştir.

Soru 5

Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Türkiye'nin yer şekilleri en düz ve sade olan alanlarından biri olmasına rağmen uzun yıllar tarımsal üretimde potansiyelinin çok altında kalmıştır. GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi) öncesi dönemde bölgenin tarımsal verimliliğini en çok sınırlandıran faktör aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Yıllık yağış miktarının azlığı ve yaz aylarındaki şiddetli buharlaşma koşullarıdır.
  2. Yer şekillerinin çok sarp olması ve tarımda makine kullanımını imkânsız kılmasıdır.
  3. Kış mevsiminin çok uzun sürmesi ve don olaylarının bitki gelişimini durdurmasıdır.
  4. Topraktaki tuz oranının yüksekliği ve gübre kullanımının yaygınlaştırılamamasıdır.
  5. Geleneksel tarım yöntemlerinin terk edilmesi ve sanayi bitkilerine odaklanılmasıdır.
Açıklama: Doğru cevap A'dır. Güneydoğu Anadolu dümdüz ve devasa tarım alanlarına sahiptir (makine kullanımı çok kolaydır). Kışları Doğu Anadolu kadar sert geçmez. Ancak bölgenin en büyük handikabı, şiddetli yaz kuraklığı ve aşırı buharlaşma nedeniyle yaşanan "su (sulama) yetersizliği"dir. GAP ile barajlar yapılmış ve bu sorun büyük ölçüde çözülerek bölge tarımı şahlanmıştır.

Soru 6

Grafikte Türkiye'deki coğrafi bölgelerin "Ekili - Dikili Tarım Alanı Oranları" (bölge yüzölçümüne göre tarım alanının yüzdesi) verilmiştir. Marmara Bölgesi'nin (%30) ülke genelinde tarım alanı oranı en yüksek bölge olmasının temel fiziki nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Toprak tiplerinin humus bakımından Türkiye'nin en zengin toprağı olması.
  2. Ülkedeki tarımsal işgücü ve çiftçi nüfusunun çoğunun burada yaşaması.
  3. Ortalama yükseltisinin çok az ve geniş düzlüklerin fazla alan kaplaması.
  4. Sulamalı tarım olanaklarının diğer tüm bölgelerden çok daha ucuz olması.
  5. Karadeniz ve Akdeniz iklimlerinin bir arada ürün çeşitliliğini artırması.
Açıklama: Doğru cevap C'dir. Bir bölgenin yüzölçümüne oranla ekili-dikili alanının (tarla oranının) geniş olabilmesi için o bölgenin dağlık olmaması, düz ve sade bir topoğrafyaya sahip olması gerekir. Marmara Bölgesi Türkiye'nin ortalama yükseltisi en az (en düz) bölgesi olduğu için arazisinin büyük bir kısmı tarıma uygundur.

Soru 7

Sularını denize veya okyanusa ulaştıramayıp göllerde, bataklıklarda sönümlenen veya buharlaşan akarsu havzalarına "Kapalı Havza" denir. Haritada numaralandırılmış akarsu havzalarımızdan hangisi sularını (fiziki bir göl konumunda olan) Hazar Denizi'ne dökmesi nedeniyle Türkiye'nin en önemli kapalı havzalarından biridir?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap E'dir. Haritada V numara ile gösterilen Aras ve Kura nehirleri, Türkiye sınırlarından doğup Azerbaycan üzerinden Hazar Denizi'ne dökülürler. Hazar Denizi, dünya okyanuslarıyla bağlantısı olmayan kapalı ve devasa bir tuzlu su gölüdür. Bu nedenle Aras ve Kura havzası coğrafi olarak bir "Kapalı Havza"dır. (I: Ergene, III: Kızılırmak, IV: Çoruh sularını denizlere ulaştırır).

Soru 8

Doğu Anadolu Bölgesi, Cumhuriyet tarihi boyunca Türkiye'de en fazla dış (bölge dışı) göç veren coğrafi alanların başında gelmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bölgeden dışarıya olan bu kitlesel göç hareketlerini tetikleyen itici (zorlayıcı) faktörler arasında yer almaz?

  1. İklim şartlarının oldukça sert olması ve kış mevsiminin çok uzun bir süreyi kapsaması.
  2. Engebeli arazi yapısının tarımsal faaliyetleri ve makineleşmeyi büyük oranda kısıtlaması.
  3. Sanayi yatırımlarının yetersiz kalması nedeniyle istihdam olanaklarının oldukça daralması.
  4. Bölge dışındaki sanayi merkezlerinin çok yüksek maaş ve istihdam kapasitesi sunması.
  5. Eğitim ve sağlık gibi temel sosyal hizmetlere erişimde ciddi altyapı eksiklikleri yaşanması.
Açıklama: Doğru cevap D'dir. Göç olaylarında iki temel kavram vardır: İtici (bölgeden kaçıran zorluklar) ve Çekici (gidilecek yerin cazibesi) faktörler. A, B, C ve E şıkları Doğu Anadolu'daki zorluklardır ve halkı göçe zorlayan "itici" faktörlerdir. D şıkkındaki "büyükşehirlerin istihdam sunması" ise gidilecek yerin (örneğin İstanbul'un) "çekici (cazip)" faktörüdür. Soru itici faktör olmayan seçeneği sormaktadır.

Soru 9

Maden veya Enerji KaynağıEn Çok Çıkarıldığı/Bulunduğu Bölge
I. TaşkömürüKaradeniz Bölgesi
II. KromAkdeniz Bölgesi
III. LinyitEge Bölgesi
IV. DoğalgazDoğu Anadolu Bölgesi

Türkiye'nin coğrafi bölgeleri ile bu bölgelerde yatakları en yaygın olan maden/enerji kaynaklarının eşleştirildiği tabloda hangi maddenin bölgesi yanlış verilmiştir?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. Hepsi Doğrudur
Açıklama: Doğru cevap D'dir. Türkiye'de doğalgaz yatakları oldukça sınırlıdır ancak çıkarıldığı ve bulunduğu yerler Marmara Bölgesi'dir (Kırklareli-Hamitabat ve Tekirdağ) ile son yıllarda Karadeniz (Açık deniz Sakarya gaz sahası) bölgesidir. Doğu Anadolu'da çıkarılan önemli bir doğalgaz rezervi bulunmamaktadır. (Taşkömürü Zonguldak'ta, Krom Elazığ ve Fethiye/Köyceğiz'de -Akdeniz sınırları-, Linyit ise Ege'de -Soma, Yatağan- çok yaygındır).

Soru 10

Föhn rüzgarları, dağ yamaçlarından aşağıya doğru inerken sürtünmenin etkisiyle aşırı ısınan ve ulaştığı yerde sıcaklığı aniden artıran rüzgarlardır. Bu rüzgarların yarattığı ısınma (mikroklima) etkisi sayesinde, normalde o iklimde yetişmesi imkansız olan "Turunçgil" ve "Pamuk" gibi ürünler belirli dar alanlarda yetişebilmektedir. Haritada Föhn etkisiyle turunçgilin (Rize) ve pamuğun (Iğdır) yetiştiği yöreler hangi numaralarla gösterilmiştir?

  1. I ve II
  2. I ve V
  3. II ve III
  4. III ve IV
  5. IV ve V
Açıklama: Doğru cevap D'dir. Rize (III numara) kışları ılık geçmesini Föhn rüzgarlarına borçludur, bu mikroklima etkisiyle Karadeniz'de narenciye (turunçgil/mandalina) yetişebilir. Iğdır (IV numara) ise etrafı yüksek dağlarla çevrili bir çukurda yer alır, dağlardan inen Föhn rüzgarları ovayı ısıtır ve Doğu Anadolu'nun sert kışlarına rağmen burada pamuk yetişmesine imkan tanır.

Soru 11

Karadeniz Bölgesi'nde kırsal nüfusun neredeyse tamamı kıyı şeridine yığılmışken, İç Anadolu Bölgesi'nde köyler ve yerleşmeler ovanın ortasından ziyade genellikle dağların eteklerinde yoğunlaşmıştır. İki bölge arasındaki bu kırsal yerleşme tercihinin temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Su kaynaklarının ve yağış rejiminin bu alanlarda insan yaşamı için daha elverişli olması.
  2. Güvenlik kaygıları nedeniyle tarihsel süreçte korunaklı topoğrafyaların tercih edilmesidir.
  3. Ulaşım ağlarının yalnızca kıyı çizgileri ve dağ etekleri boyunca kolayca inşa edilebilmesidir.
  4. Sanayi tesislerinin devlet planlamasıyla doğrudan ve özellikle bu alanlarda kurulmuş olmasıdır.
  5. Verimli alüvyal toprakların sadece bahsi geçen dar koridorlarda birikim yapma şansı bulmasıdır.
Açıklama: Doğru cevap A'dır. Karadeniz'de iç kesimler dağlık ve soğuk olduğu için halk ılıman ve tarıma uygun olan kıyıda toplanmıştır. İç Anadolu'da ise ovaların ortası şiddetli kuraklık yaşar ve çoraklaşmıştır (su yoktur); bu nedenle halk, dağlardan inen su kaynaklarının (kaynak sularının ve daha fazla yağışın) bulunduğu "dağ eteklerini" yerleşmek için seçmek zorunda kalmıştır.

Soru 12

Grafikte Türkiye'deki orman yangını çıkma riskinin coğrafi bölgelere göre oranları gösterilmiştir. Akdeniz ve Ege bölgelerinin orman yangını riskinde açık ara ilk iki sırada yer almasının en temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Geniş yapraklı ormanların bu bölgelerde oldukça sık orman altı florası oluşturması.
  2. Küresel ısınmanın sadece bu iki bölge üzerindeki sıcaklık değerlerini yükseltmesi.
  3. Turizm tesislerinin orman arazilerine izinsiz olarak ve yoğun şekilde inşa edilmesi.
  4. Yaz kuraklığının şiddeti ile reçineli ve kolay yanan Kızılçam ormanlarının varlığı.
  5. Orman köylülerinin tarım alanı açmak amacıyla kasıtlı yaktığı anız ateşleridir.
Açıklama: Doğru cevap D'dir. Akdeniz iklim bölgesinde yer alan Akdeniz ve Ege'de yaz ayları (haziran-eylül) aşırı sıcak ve kurak geçer. Ayrıca bu iklimin doğal bitki örtüsü olan Kızılçam ağaçları ve Maki bitkileri özlerinde bol miktarda reçine (yanıcı yağ) barındırır. Bu iki faktörün (şiddetli yaz kuraklığı + reçineli kızılçam) birleşmesi orman yangını riskini en üst seviyeye çıkarır.