İçereği Atla
Türkiye'nin Coğrafi Bölgeleri - Test 5 (Uzman Seviye)

Türkiye'nin Coğrafi Bölgeleri

Test 5 - Sentez ve Mantık Muhakemesi (Sözel Kafa Özel)

Soru 1

Föhn rüzgarları, dağ yamaçlarından havza tabanlarına doğru inerken sürtünmenin etkisiyle aşırı ısınan ve mikroklima (dar alanda görülen farklı iklim) şartları oluşturan kurutucu rüzgarlardır. Haritada numaralandırılmış alanların hangisinde, dağlardan derin vadilere inen bu rüzgarların yarattığı kış ılıklığı sayesinde tipik bir Akdeniz bitkisi olan zeytin tarımı yapılabilmektedir?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap C'dir. Haritada III numara ile gösterilen yer Artvin'deki Çoruh Vadisi (Yusufeli çevresi) dir. Kaçkar Dağları'nı aşıp derin vadiye inen hava kütleleri şiddetli Föhn etkisi yaratır. Bu sayede kışlar ılık geçer ve normalde Karadeniz'de yetişmesi imkansız olan zeytin bitkisi bu mikroklima alanında kendine yaşam alanı bulur. I (Edirne), II (Muğla), IV (Karaman), V (Hakkari).

Soru 2

Tarımsal Nüfus Yoğunluğu, "tarımla geçinen nüfusun, ekili-dikili tarım alanlarına bölünmesiyle" elde edilen bir veridir. Grafikte Türkiye'deki bölgelerin bu yoğunluk oranları verilmiştir. Karadeniz Bölgesi'nin zirvede, Marmara Bölgesi'nin ise son sırada yer alması sırasıyla aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir sonucudur?

  1. Tarım alanlarının çok dar ve parçalı olması - Tarımsal işgücünün sanayiye kayması ve arazinin düz olması
  2. İklimin her mevsim çok yağışlı olması - Yağış rejiminin düzensiz ve kuraklık şiddetinin yüksek olması
  3. Tarımsal makineleşmenin çok gelişmiş olması - Geleneksel tarım metotlarının hala yoğun olarak kullanılması
  4. Kırsal nüfusun tamamen dışarıya göç etmesi - Şehirleşme oranının ülke genelindeki en düşük seviyede kalması
  5. Doğal bitki örtüsünün sık gür orman olması - Hakim bitki örtüsünün bozkır ve antropojen step formasyonları olması
Açıklama: Doğru cevap A'dır. Karadeniz'de topoğrafya çok engebeli olduğu için tarım alanları (bölen sayı) çok dardır; bu nedenle yoğunluk çok yüksek çıkar. Marmara'da ise arazi dümdüz olduğu için tarım alanları geniştir (bölen sayı büyüktür) ve halkın çoğu tarım yerine sanayide çalışır; bu da yoğunluğun matematiksel olarak Türkiye'de en düşük çıkmasını sağlar.

Soru 3

Türkiye'deki sanayi tesislerinin kuruluş yerleri incelendiğinde, bazı tesislerin hammadde kaynağına uzak olmalarına rağmen ulaşım ve pazar avantajları nedeniyle belirli kıyı bölgelerinde yoğunlaştığı görülür. Aşağıdaki tesis ve kurulduğu il eşleştirmelerinden hangisinde bu duruma (ulaşım/pazar avantajına) örnek oluşturacak bir yer seçimi yoktur?

  1. İskenderun'da ağır demir-çelik sanayisinin ve dev tesislerin bulunması.
  2. Samsun'da yüksek kapasiteli bakır izabe ve işleme tesisi kurulması.
  3. İzmir'de pamuklu dokuma, tütün ve zeytinyağı tesislerinin var olması.
  4. Kocaeli'de uluslararası çapta devasa petrol rafinerilerinin açılması.
  5. Mersin'de suni gübre ve dev petrokimya fabrikalarının yer alması.
Açıklama: Doğru cevap C'dir. İskenderun'da demir, Samsun'da bakır, Kocaeli ve Mersin'de petrol çıkarılmaz; bu tesisler sırf liman (ulaşım) kolaylığı için buralara kurulmuştur. Ancak İzmir'de kurulan pamuklu dokuma ve zeytinyağı tesislerinin sebebi Ege Bölgesi'nin doğrudan hammadde kaynağı (pamuk ve zeytin tarlaları) olmasıdır. Ulaşım avantajı ikincildir, temel sebep hammaddedir.

Soru 4

Buğday tarımı, yetişme döneminde (ilkbaharda) serinlik ve nem, olgunlaşma ve hasat döneminde (yazın) ise kesinlikle kuraklık ve sıcaklık ister. Haritada numaralandırılarak gösterilmiş alanların fiziki iklim koşulları dikkate alındığında, hangisinde doğal iklim şartları buğday tarımına en az elverişlidir?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap E'dir. Buğday yaz aylarında kurumak ve sararmak zorundadır. Ancak V numara ile gösterilen Doğu Karadeniz kıyıları (Rize/Trabzon), Türkiye'de her mevsim (özellikle yaz ve sonbahar) bol yağış alan bir iklime sahiptir. Yaz yağışları buğdayın başaklarında çürümeye neden olacağı için bu bölge buğday tarımına uygun değildir (Mısır tercih edilir). Diğer alanlar yazın kuraktır.

Soru 5

Akarsu AdıÜzerindeki Önemli BarajlarYer Aldığı Ana Bölge
I. KızılırmakHirfanlı, Kesikköprü, Altınkayaİç Anadolu / Karadeniz
II. Fırat NehriKeban, Karakaya, AtatürkDoğu / Güneydoğu Anadolu
III. SakaryaHasan Polatkan, Gökçekayaİç Anadolu / Marmara / Karadeniz
IV. B. MenderesDemirköprü, MenzeletEge Bölgesi

Türkiye'nin önemli akarsuları ile bu akarsular üzerinde yer alan hidroelektrik santrallerin (barajların) eşleştirildiği yukarıdaki tabloda, kaç numaralı eşleştirmede kesin bir bilgi hatası bulunmaktadır?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. Hiçbiri
Açıklama: Doğru cevap D'dir. Demirköprü Barajı Büyük Menderes nehri üzerinde değil, Gediz Nehri üzerindedir. Menzelet Barajı ise Akdeniz Bölgesi'nde yer alan Ceyhan Nehri üzerindedir. Büyük Menderes üzerinde Kemer ve Adıgüzel barajları yer alır. Diğer tüm nehir, baraj ve bölge eşleştirmeleri tamamen doğrudur.

Soru 6

Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesinin birbirleriyle olan sınırları ve komşuluk ilişkileri idari haritalar üzerinden incelendiğinde, aşağıdaki bölgesel durumlardan hangisinin yaşanması coğrafi olarak kesinlikle imkânsızdır?

  1. Karadeniz Bölgesi'nin, Doğu Anadolu Bölgesi ile geniş bir coğrafi sınır ve komşuluk ilişkisi içerisinde bulunması.
  2. Ege Bölgesi'nin, İç Anadolu Bölgesi ile iklim geçişliliği sağlayan karasal bir sınır hattını doğrudan paylaşabilmesi.
  3. Marmara Bölgesi'nin, hem Ege hem de Karadeniz bölgeleriyle doğrudan kıyı ve kara sınırı bağlantısına sahip olması.
  4. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin, Akdeniz Bölgesi ile doğrudan ve geniş bir karasal komşuluk sınırına sahip olabilmesi.
  5. İç Anadolu Bölgesi'nin, Türkiye'deki diğer altı coğrafi bölgenin tamamıyla doğrudan kara sınırı bağlantısı kurabilmesi.
Açıklama: Doğru cevap E'dir. İç Anadolu Bölgesi; Marmara, Karadeniz, Doğu Anadolu, Akdeniz ve Ege bölgeleriyle sınır komşusudur (5 bölge). Ancak İç Anadolu'nun Güneydoğu Anadolu Bölgesi ile hiçbir kara sınırı (komşuluğu) yoktur. Aralarına Doğu Anadolu (Malatya vb.) ve Akdeniz (Kahramanmaraş vb.) bölgeleri girer. Bu nedenle diğer 6 bölgenin tamamıyla sınır bağlantısı kurması imkansızdır.

Soru 7

Türkiye, jeopolitik konumu gereği komşu ülkelerle yoğun bir sınır ticareti ve transit taşımacılık yürütmektedir. Haritada Türkiye'nin doğu ve güneydoğu sınırlarında yer alan bazı önemli gümrük kapıları numaralandırılmıştır. Bu kapılardan hangisi, Van ilimizde yer alan ve İran ile Türkiye arasındaki uluslararası demiryolu bağlantısını doğrudan sağlayan Kapıköy Sınır Kapısı'dır?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap C'dir. Haritada III numara ile gösterilen ve Van Gölü'nün doğusunda yer alan sınır kapısı, İran ile demiryolu ulaşımımızı sağlayan Kapıköy Sınır Kapısı'dır. I (Sarp-Gürcistan), II (Gürbulak-İran karayolu), IV (Habur-Irak), V (Cilvegözü-Suriye).

Soru 8

Grafikte Türkiye'deki belli bir yörenin yıl içindeki yağış miktarının mevsimlere göre oransal dağılımı verilmiştir. En fazla yağışı yaz aylarında alan ve konveksiyonel (kırkikindi) yağışların sert karasal iklim koşullarıyla birleştiği bu yöre aşağıdakilerden hangisi olabilir?

  1. Erzurum-Kars Bölümü
  2. Orta Karadeniz Bölümü
  3. Ergene Havzası Yöresi
  4. Teke Platosu Yöresi
  5. Yukarı Fırat Bölümü
Açıklama: Doğru cevap A'dır. Grafikte yağışların büyük bir kısmının "Yaz" mevsimine (%45) kaydığı görülmektedir. Türkiye'de en fazla yağışın yazın düştüğü ve sert karasal iklimin hüküm sürdüğü tek yer Doğu Anadolu Bölgesi'nin kuzeydoğusu olan Erzurum-Kars (ve Ardahan) bölümüdür. Bu yaz yağışları bölgede gür çayırların oluşmasını sağlar.

Soru 9

Türkiye'nin kıyı tipleri, dağların uzanış doğrultusu ve buzulların etki alanları gibi fiziki coğrafya özellikleri bir arada değerlendirildiğinde, aşağıdaki yargılardan hangisinin doğruluğu morfolojik olarak asla savunulamaz?

  1. İstanbul ve Çanakkale boğazlarında eski akarsu vadilerinin sular altında kalmasıyla Ria tipi kıyılar oluşmuştur.
  2. Dağların kıyıya paralel uzandığı Akdeniz'in batısındaki Kaş-Finike yöresinde Dalmaçya tipi kıyılar görülmektedir.
  3. Ege Denizi kıyılarında dağların denize dik uzanmasının bir sonucu olarak Enine tipi kıyı özellikleri gözlemlenir.
  4. Doğu Karadeniz ve Batı Akdeniz'in genelinde dağların kıyıya paralel olması Boyuna kıyı tipini ortaya çıkarmıştır.
  5. Yüksek enlemlerdeki buzulların deniz seviyesine inmesiyle Marmara kıyılarında Fiyort tipi kıyılar meydana gelmiştir.
Açıklama: Doğru cevap E'dir. Fiyort ve Skyer tipi kıyılar, kutuplara yakın (yüksek enlem) ülkelerde (Norveç, Kanada vb.) buzulların aşındırdığı vadilerin deniz suları altında kalmasıyla oluşur. Türkiye mutlak konumu (orta enlem) gereği deniz seviyesinde hiçbir zaman buzullaşma yaşamadığı için, Marmara'da veya Türkiye'nin hiçbir kıyısında Fiyort tipi kıyı görülemez. Diğer kıyı tipleri (Ria, Dalmaçya, Enine, Boyuna) Türkiye'de mevcuttur.

Soru 10

Boksit, hafifliği ve paslanmaz yapısıyla uçak, otomotiv ve inşaat sanayisinin temel hammaddesi olan alüminyumun elde edildiği madendir. Haritada işaretli numaralardan hangisi, Türkiye'nin en büyük boksit rezervlerine ve ülkemizin tek alüminyum izabe (işleme) tesisine ev sahipliği yapan alandır?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap C'dir. Türkiye'de alüminyumun (boksit) çıkarıldığı ve işlendiği tek entegre dev tesis, İç Anadolu Bölgesi'nde, Konya'nın Seydişehir ilçesinde (III numara) bulunmaktadır. Diğer alanlar: I (Balıkesir/Susurluk - Bor), II (Artvin/Murgul - Bakır), IV (Sivas/Divriği - Demir), V (Mardin/Mazıdağı - Fosfat).

Soru 11

Turizm TürüGeliştiği Önemli MerkezBulunduğu Bölge
I. Kış TurizmiPalandöken Kayak MerkeziDoğu Anadolu Bölgesi
II. İnanç TurizmiSümela ManastırıKaradeniz Bölgesi
III. Termal TurizmPamukkale TravertenleriEge Bölgesi
IV. Botanik TurizmiGöreme Tarihi Milli Parkıİç Anadolu Bölgesi

Turizm çeşitliliği ve bu türlerin geliştiği coğrafi bölgelerin eşleştirildiği tabloda, hangi numaralı satırda kavramsal bir hata yapılmıştır?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. Hiçbirinde hata yoktur
Açıklama: Doğru cevap D'dir. Göreme Tarihi Milli Parkı (Kapadokya), peribacaları, yeraltı şehirleri ve kaya kiliseleri ile "Kültür, İnanç ve Jeomorfolojik (yer şekli)" turizm merkezidir. Bitki çeşitliliğinin incelendiği "Botanik (Flora) Turizmi" ile bir ilgisi yoktur. Botanik turizmi daha çok Toroslar, Kaçkarlar veya Kaz Dağları gibi endemik bitki zengini yörelerde yapılır.

Soru 12

Rüzgar erozyonu; bitki örtüsünün cılız, toprağın kuru ve ince taneli, rüzgar hızını kesecek engellerin bulunmadığı düz ve açık alanlarda çok şiddetlidir. Buna göre İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde rüzgar erozyonunun yıkıcı etkiler yaratmasının en temel ve ortak nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Yeraltı su seviyesinin bilinçsiz tarımsal sulama yöntemleriyle çok tehlikeli boyutlarda ve hızla tüketilmesi.
  2. Yarı kurak iklim şartlarına bağlı olarak orman örtüsünün gelişememesi ve arazinin bitki örtüsünden yoksun kalması.
  3. Tarım arazilerindeki eğim oranının çok yüksek olması nedeniyle toprağın tutunma kapasitesinin zayıf bir yapıda olması.
  4. Akarsu ağlarının çok sık ve akış hızlarının çok yüksek olması sebebiyle mekanik çözülmenin aşırı boyutlara ulaşması.
  5. Geleneksel tarım metotlarından vazgeçilip ağır sanayi makineleriyle toprağın çok derinlemesine ve yanlış işlenmesi.
Açıklama: Doğru cevap B'dir. Rüzgarın toprağı uçurup süpürebilmesi (rüzgar erozyonu) için toprağın kuru ve bitkiden yoksun olması gerekir. İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu, Türkiye'nin en kurak ve orman bakımından en fakir iki bölgesidir. Bitki örtüsünün (orman veya gür otların) olmayışı, rüzgarın toprağa doğrudan temas etmesine ve erozyonun şiddetlenmesine neden olan en temel ortak faktördür.