İçereği Atla
Türkiye'de Ulaşım, Ticaret ve Turizm - Test 6 (Uzman Seviye)

Ulaşım, Ticaret ve Turizm

Test 6 - Uzman Seviye (Sözel Kafa Özel Seri)

Soru 1

Bir limanın dış ticaretteki etkinliği, ardındaki yer şekillerinin ulaşım ağlarına izin verip vermemesine (hinterlant genişliğine) doğrudan bağlıdır. Haritada numaralandırılmış limanlardan hangisi, gerisindeki yüksek dağ sıraları nedeniyle iç bölgelerle demiryolu bağlantısına sahip olmamasına rağmen, serbest bölge uygulamaları ve yoğun kruvaziyer turizmi sayesinde yüksek ekonomik değere ulaşmıştır?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap C'dir. Haritadaki III numaralı yer Antalya Limanı'dır. Toros Dağları'nın geçit vermez yapısı nedeniyle Antalya'nın iç kesimlerle demiryolu bağlantısı yoktur. Ancak Antalya Serbest Bölgesi'nin varlığı (özellikle lüks yat üretimi) ve Türkiye'nin en büyük turizm merkezi olması (kruvaziyer gemileri), onu demiryolu handikapına rağmen ticari olarak son derece değerli kılar.

Soru 2

Türkiye'nin dış ticaret hacminde Avrupa Birliği (AB) ülkelerinin uzun yıllardır açık ara ilk sırada yer almasının temel nedeni sadece coğrafi yakınlık değildir. Bu tablo üzerinde aşağıdakilerden hangisinin yapısal ve hukuki etkisi diğerlerinden çok daha belirgindir?

  1. Ortak gümrük tarifesi uygulamasının getirdiği devasa maliyet avantajı.
  2. Avrupa kıtasının hammadde bakımından tamamen dışa bağımlı kalması.
  3. Türkiye'nin enerji nakil hatlarında merkezi köprü konumunda olması.
  4. Sınır kapılarındaki vize kolaylıklarının ticari geçişleri hızlandırması.
  5. Denizyolu taşımacılığının sadece Avrupa ülkeleriyle sınırlandırılması.
Açıklama: Doğru cevap A'dır. Türkiye ile AB arasındaki ticaretin omurgasını 1996 yılında yürürlüğe giren "Gümrük Birliği" anlaşması oluşturur. Bu anlaşma sayesinde sanayi ürünlerinde gümrük vergileri (ortak tarife) sıfırlanmış, bu devasa maliyet avantajı Avrupa'yı Türkiye'nin en büyük, Türkiye'yi de Avrupa'nın en önemli pazarlarından biri yapmıştır.

Soru 3

Geçit / Tünel AdıBirbirine Bağladığı Yöreler veya Havzalar
X GeçidiDoğu Karadeniz Havzası ile Doğu Anadolu Bölgesi
Y TüneliKastamonu ile Çankırı (İç Anadolu) arasındaki ulaşım
Z BoğazıÇukurova Havzası ile İç Anadolu Bölgesi

Coğrafi konumları ve temel işlevleri yukarıdaki tabloda verilen X, Y ve Z ulaşım güzergâhları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru eşleştirilmiştir?

  1. X: Kop / Y: Ovit / Z: Sertavul
  2. X: Ovit / Y: Nefise Akçelik / Z: Belen
  3. X: Zigana / Y: Ilgaz 15 Temmuz / Z: Gülek
  4. X: Ecevit / Y: Ilgaz 15 Temmuz / Z: Gülek
  5. X: Zigana / Y: Ecevit / Z: Sertavul
Açıklama: Doğru cevap C'dir. Doğu Karadeniz'i Doğu Anadolu'ya bağlayan tarihi ve stratejik geçit Zigana'dır (X). Ilgaz Dağları'nı delerek Kastamonu-Çankırı yolunu yıl boyu açık tutan yapı Ilgaz 15 Temmuz İstiklal Tüneli'dir (Y). Torosları aşarak Çukurova'yı İç Anadolu'ya bağlayan ana damar ise Gülek Boğazı'dır (Z).

Soru 4

Türkiye'nin transit ticaret potansiyelini değerlendirmek isteyen uluslararası bir lojistik firması, İran ile Avrupa arasındaki karayolu taşımacılığında maliyetleri ve zamanı minimize etmeyi hedeflemektedir. Bu firmanın rotasında haritada numaralandırılmış sınır kapılarından hangisini kullanması kesinlikle beklenemez?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap E'dir. İran'dan yola çıkan bir TIR filosu Türkiye'ye Gürbulak (III) veya Esendere (IV) üzerinden giriş yapar. Türkiye'yi yatay olarak geçtikten sonra Avrupa'ya ulaşmak için Kapıkule (I) veya İpsala (II) sınır kapılarını kullanır. Haritadaki V numaralı yer ise Irak'a açılan Habur Sınır Kapısı'dır. İran-Avrupa rotasında Irak sınırına inmenin mantıklı bir açıklaması yoktur.

Soru 5

Türkiye'deki enerji nakil hatlarının (boru hatları) salt bir lojistik taşıma aracı olmaktan çıkıp küresel siyasette bir jeopolitik güç unsuruna dönüşmesinde;

I. Farklı coğrafyalardaki üretici ve tüketici pazarları birbirine bağımlı kılması,
II. Transit geçişlerden elde edilen doğrudan ekonomik kiralama gelirlerinin artması,
III. İç pazardaki fosil yakıt tüketim oranlarını kademeli olarak düşürmesi

gibi faktörlerden hangileri etkilidir?

  1. Yalnız I
  2. Yalnız II
  3. I ve II
  4. II ve III
  5. I, II ve III
Açıklama: Doğru cevap C'dir. Boru hatlarının jeopolitik güç olmasının sebebi, üreticiyi (Rusya, Azerbaycan) ve tüketiciyi (Avrupa) Türkiye üzerinden birbirine muhtaç bırakması (I) ve bu geçişlerden Türkiye'nin milyarlarca dolar transit kira/vergi geliri elde etmesidir (II). Ancak boru hatlarının varlığı Türkiye'nin iç pazarında fosil yakıt tüketimini düşürmez, aksine fosil yakıt (doğalgaz) arzını güvence altına alır (III yanlıştır).

Soru 6

Grafikte, Türkiye'nin son on yıllık dönemde ağırladığı yabancı ziyaretçi sayısı ile elde ettiği toplam turizm geliri arasındaki ilişki gösterilmiştir. Ziyaretçi sayısındaki artış ivmesinin, turizm gelirindeki artış ivmesinden belirgin şekilde yüksek olması (çizgiler arasındaki makasın açılması) aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan açıklanabilir?

  1. Turistlerin ortalama kalış sürelerinin her geçen yıl giderek daha da kısalmasıyla.
  2. Kişi başına düşen ortalama döviz harcamasının beklentilerin altında kalmasıyla.
  3. Kıyı turizmi yerine düşük bütçeli alternatif turizm türlerine ağırlık verilmesiyle.
  4. Turizm tesislerinin yatak kapasitesinin gelen yoğun talebi hiç karşılayamamasıyla.
  5. Turist profilinin sadece yüksek gelirli ve harcama yapan gruplardan oluşmasıyla.
Açıklama: Doğru cevap B'dir. Ülkeye milyonlarca turist girmesine (turist çizgisinin şahlanmasına) rağmen gelir çizgisi aynı oranda artmıyorsa, bunun tek bir matematiksel açıklaması vardır: Gelen turistler eskiye oranla çok daha az para harcamaktadır. Yani "kişi başı ortalama döviz girdisi" düşük kalmıştır. (E şıkkı tam tersini söyler, C şıkkı ise yanlıştır çünkü alternatif turizm genelde daha pahalıdır).

Soru 7

Kış turizminin kârlı ve sürdürülebilir potansiyeli; karın yerde kalma süresi, kar kalınlığı ve topoğrafyanın eğim şartlarına doğrudan bağlıdır. Haritada numaralandırılmış alanların yer şekilleri ve bölgesel iklim özellikleri sentezlendiğinde, hangisinde büyük çaplı kış turizmi tesislerinin yatırım maliyetini karşılayacak fiziki şartların en yetersiz olduğu söylenebilir?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap E'dir. Haritadaki V numaralı alan Menteşe Yöresi'dir (Muğla). Menteşe Dağları oldukça engebeli olsa da, bölgede Akdeniz ikliminin kış ılıklığı hüküm sürer. Bu nedenle kar yağışı çok nadirdir ve karın yerde kalma süresi neredeyse sıfırdır. Bu durum kış turizmini imkansız kılar. Diğerleri: I (Uludağ), II (Ilgaz), III (Erciyes), IV (Palandöken).

Soru 8

Son yıllarda Türkiye'de iç ticaret hacminin büyümesinde geleneksel perakende mağazacılığından ziyade elektronik ticaretin (e-ticaret) payı muazzam bir hızla artmaktadır. E-ticaretin bu yapısal dönüşümü tetiklemesinde;

I. Dağıtım ve lojistik kargo ağlarının ülkenin en ücra köşelerine kadar ulaşabilmesi,
II. Geleneksel mağazacılığın devlet eliyle ağır şekilde vergilendirilerek kısıtlanması,
III. Zaman ve mekân sınırlamasını tamamen ortadan kaldıran dijital altyapının gelişmesi

faktörlerinden hangileri belirleyici olmuştur?

  1. I ve II
  2. Yalnız I
  3. I ve III
  4. II ve III
  5. I, II ve III
Açıklama: Doğru cevap C'dir. E-ticaretin patlama yapmasının iki temel ayağı vardır: Tüketicinin oturduğu yerden internet (dijital altyapı) üzerinden alışveriş yapabilmesi (III) ve satın alınan bu ürünün çok gelişmiş lojistik/kargo şirketleri sayesinde kısa sürede kapısına kadar getirilmesidir (I). Geleneksel mağazacılığın devlet tarafından kısıtlanması gibi bir durum söz konusu değildir (II yanlıştır).

Soru 9

Ro-Ro taşımacılığı, uluslararası ticarette karayolu sınır kapılarındaki kotaları, yüksek transit ücretlerini ve vize krizlerini aşmak için en kritik lojistik yöntemdir. Türkiye'nin sadece Avrupa kıtası ile (özellikle İtalya ve Fransa gibi ülkelere) yaptığı Ro-Ro taşımacılığında, haritadaki numaralandırılmış limanlardan hangisinin ağır vasıta yük trafiği diğerlerinden çok daha fazladır?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap A'dır. Türkiye'den Avrupa'ya (özellikle İtalya/Trieste ve Fransa/Toulon limanlarına) yapılan Ro-Ro taşımacılığının kalbi İstanbul (Pendik, Ambarlı, Haydarpaşa vb.) limanlarıdır (I numara). Karadeniz'deki II (Sinop) ve III (Trabzon) limanları Rusya/Kafkasya hattına, V (Hopa) Gürcistan'a, IV (Antalya) ise Ro-Ro taşımacılığında çok daha sönük kalır.

Soru 10

Türkiye Turizm Stratejisi belgelerinde, ülkenin turizm pastasından aldığı payı artırmak ve sektörü dışsal krizlere karşı korumak için "mekânsal ve zamansal yoğunlaşmanın kırılması" hedeflenmektedir. Aşağıdaki politikalardan hangisi açıkça bu amaca hizmet eden bir uygulama değildir?

  1. Kongre ve fuar turizminin büyükşehirlerde devletçe desteklenmesi.
  2. Yayla ve eko-turizm rotalarının Karadeniz havzasında teşvik edilmesi.
  3. Kıyı şeridindeki devasa "her şey dâhil" otel projelerinin artırılması.
  4. Kış sporları altyapısının Doğu ve İç Anadolu genelinde kurulması.
  5. Jeotermal kaynaklı sağlık turizmi tesislerinin ülkece yaygınlaşması.
Açıklama: Doğru cevap C'dir. Mekânsal ve zamansal yoğunlaşmanın kırılması demek; turizmin sadece yaz aylarına (zaman) ve sadece Ege/Akdeniz kıyılarına (mekân) sıkışmasını engellemek demektir. Kıyı şeridine daha fazla otel dikmek (C şıkkı), bu yoğunlaşmayı kırmaz, aksine daha da artırarak stratejinin temel hedefiyle doğrudan çelişir.

Soru 11

Türkiye'nin ihracat taşımacılığında kullanılan ulaşım türlerinin "değer (döviz)" bazındaki paylarını gösteren grafiğe göre, denizyolunun diğer tüm taşıma modlarını geride bırakarak açık ara ilk sırada yer almasını sağlayan en temel lojistik avantaj aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Kapıdan kapıya aktarmasız bir şekilde doğrudan teslimat imkânı sunması.
  2. Çok yüksek tonajlı yüklerin tek seferde en düşük maliyetle taşınabilmesi.
  3. Sınır kapılarındaki siyasi krizlerden ve gümrük vergilerinden muaf olması.
  4. Teslimat sürelerinin diğer tüm ulaşım türlerinden daha kısa ve güvenli olması.
  5. Sadece gelişmiş ülkelerle yapılan sanayi ticareti anlaşmalarında kullanılması.
Açıklama: Doğru cevap B'dir. Denizyolu ulaşımı oldukça yavaştır (D şıkkı yanlış). Kapıdan kapıya hizmet veremez, limanda biter (A şıkkı yanlış). Ancak, binlerce konteyner dolusu sanayi ürününü, devasa gemilerle tek bir seferde ve diğer tüm ulaşım türlerine göre kıyaslanamayacak kadar "ucuz maliyetle" kıtalar ötesine taşıyabildiği için küresel ticaretin ve Türkiye ihracatının bel kemiğidir.

Soru 12

Türkiye'de hava ulaşım ağının son çeyrek asırda katlanarak büyümesi sonucunda, yolcu trafiğinin dağılımında da yapısal değişimler yaşanmıştır. Ülkemizdeki havalimanlarının yoğunluk haritası incelendiğinde, İstanbul'daki havalimanlarından (İGA ve Sabiha Gökçen) sonra dış hat yolcu trafiğinin (uluslararası uçuşların) en yoğun olduğu merkez aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Ankara Esenboğa Havalimanı
  2. İzmir Adnan Menderes Havalimanı
  3. Antalya Uluslararası Havalimanı
  4. Trabzon Uluslararası Havalimanı
  5. Adana Şakirpaşa Havalimanı
Açıklama: Doğru cevap C'dir. Antalya, Türkiye'nin turizm başkentidir. Yaz aylarında Rusya, Almanya ve İngiltere başta olmak üzere dünyanın dört bir yanından milyonlarca turist charter ve tarifeli uçuşlarla doğrudan Antalya'ya iner. Bu durum, Antalya Havalimanı'nı dış hat yolcu trafiğinde İstanbul'dan sonra Türkiye'nin tartışmasız en yoğun ikinci kapısı yapar. (Ankara'nın yoğunluğu daha çok iç hatlardadır).