18. Yüzyıl Osmanlı Devleti (Değişim ve Diplomasi)
TEST - 1
Soru 1: Osmanlı Devleti'nin 18. yüzyılın (XVIII. yüzyıl) ilk yarısındaki temel dış politikası aşağıdakilerden hangisine dayandırılmıştır?
Doğru Cevap: B) Karlofça ve İstanbul antlaşmaları ile kaybedilen toprakları geri almak
Açıklama: Osmanlı Devleti, 1699 Karlofça ve 1700 İstanbul Antlaşmaları ile büyük ölçüde toprak kaybetmiştir. 18. yüzyılın başlarında bu toprakları geri alabileceğine inanan Osmanlı, dış politikasını bu hedef üzerine kurmuştur. Ancak 1718 Pasarofça Antlaşması ile bu umut bitmiş, eldeki toprakları koruma (savunma) politikasına geçilmiştir.
Soru 2: 1711 yılında Rusya ile yapılan Prut Savaşı'nın kazanılması ve ardından imzalanan Prut Antlaşması'nın Osmanlı Devleti üzerindeki en önemli psikolojik ve siyasi etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: C) Karlofça Antlaşması ile kaybedilen toprakların geri alınabileceği inancının güçlenmesi
Açıklama: Baltacı Mehmet Paşa komutasındaki Osmanlı ordusunun Rusları Prut bataklığında sıkıştırması ve Azak Kalesi'nin Ruslardan geri alınması, Osmanlı'da "Kaybettiğimiz diğer toprakları da (Mora, Macaristan vb.) geri alabiliriz" inancını yeşertmiş ve devleti yeni savaşlara cesaretlendirmiştir.
Soru 3: 1718-1730 yılları arasında yaşanan Lale Devri'nde Paris, Viyana, Londra ve Varşova gibi önemli Avrupa başkentlerine ilk kez geçici elçilikler açılmasının temel amacı nedir?
Doğru Cevap: A) Avrupa'daki siyasi, teknik ve kültürel gelişmeleri yakından takip etmek
Açıklama: Pasarofça Antlaşması ile Batı'nın üstünlüğünü kabul eden Osmanlı Devleti, Avrupa'yı daha yakından tanımak ve oradaki yenilikleri ülkeye taşımak amacıyla ilk geçici elçilikleri (Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi vb.) açmıştır. Bu durum Osmanlı'nın içe kapanıklıktan çıktığının kanıtıdır.
Soru 4: I. Mahmut döneminde, Fransız asıllı Comte de Bonneval (Humbaracı Ahmet Paşa) tarafından Avrupa usullerine göre yeniden düzenlenen ve Osmanlı Devleti'nde açılan "Batı tarzı ilk askeri teknik okul" aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: D) Hendesehane
Açıklama: I. Mahmut, askeri alanda Batı tarzı ıslahatlar yapan ilk padişahtır. Topçu subayı yetiştirmek amacıyla açılan Hendesehane (1734), Osmanlı Devleti'nde Avrupa örnek alınarak açılan ilk eğitim ve askeri kurum olma özelliğini taşır.
Soru 5: Osmanlı Devleti'nin 18. yüzyılda imzaladığı en kazançlı antlaşma olan 1739 Belgrad Antlaşması'nda arabuluculuk yaptığı için, I. Mahmut tarafından padişahların ömrüyle sınırlı olan kapitülasyonların "sürekli (daimi) hale getirildiği" devlet aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: E) Fransa
Açıklama: 1739 Belgrad Antlaşması'nda Fransa'nın Osmanlı lehine yürüttüğü diplomatik çabalar ödüllendirilmek istenmiştir. Bu amaçla 1740 yılında I. Mahmut, daha önce padişahların hayatıyla sınırlı olan kapitülasyonları Fransa için kalıcı ve sürekli hale getirmiştir. Bu durum Osmanlı ekonomisine uzun vadede büyük zarar vermiştir.
Soru 6: 1774 yılında Rusya ile imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması'nın en ağır maddesi Kırım'ın bağımsız olmasıdır. Kırım'ın kaybedilmesinin Osmanlı tarihi açısından en sarsıcı ve ilk özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Tamamı Türk ve Müslüman olan bir toprağın ilk kez elden çıkması
Açıklama: Osmanlı Devleti daha önce de toprak kaybetmişti (Macaristan, Podolya vb.), ancak bu bölgelerin halkı genellikle Hristiyan'dı. Kırım'ın kaybı, halkı tamamen Türk ve Müslüman olan bir coğrafyanın kaybedilmesi açısından büyük bir travma yaratmıştır. (Bu antlaşmada Halifelik makamı ilk kez siyasi bir araç olarak Kırım için kullanılmıştır).
Soru 7: 18. yüzyılda Rusya, sıcak denizlere inme ve Boğazlar üzerinde hakimiyet kurma politikasının bir parçası olarak, İngilizlerin de desteğiyle Cebelitarık üzerinden Akdeniz'e geçmiş ve 1770 yılında Osmanlı donanmasını yakmıştır. Osmanlı donanmasının İnebahtı'dan sonra ikinci kez yakıldığı bu olay aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Çeşme Baskını
Açıklama: 1768-1774 Osmanlı-Rus savaşı sırasında Baltık Denizi'nden yola çıkan Rus donanması, İzmir'in Çeşme limanında demirli bulunan Osmanlı donanmasını tamamen yakmıştır (1770). Bu baskın sonrası Osmanlı ordusuna lojistik destek kesilmiş ve devlet ağır bir yenilgiye sürüklenmiştir.
Soru 8: Osmanlı Devleti, artan savaş masrafları ve bozulan ekonomi nedeniyle maliyede ortaya çıkan nakit açığını kapatmak için "Esham" adı verilen iç borçlanma sistemine (devlet tahvili) geçmiştir. III. Mustafa döneminde hazırlanan bu sistem ilk kez hangi padişah döneminde uygulanmaya başlanmıştır?
Doğru Cevap: C) I. Abdülhamit
Açıklama: Esham sistemi (iç borçlanma), halkın veya zengin tüccarların devlete nakit borç vermesi ve bunun karşılığında faizli/kârlı senet (tahvil) almasıdır. Sistem III. Mustafa döneminde tasarlanmış ancak onun ömrü vefatı nedeniyle yetmemiş, ilk resmi uygulama I. Abdülhamit döneminde gerçekleşmiştir.
Soru 9: III. Selim döneminde, Nizam-ı Cedit (Yeni Düzen) adı verilen Batı tarzı yeni ve modern bir ordu kurulmuştur. Bu ordunun askerlerinin eğitimi, silah ihtiyacı ve maaşları gibi masrafları karşılamak amacıyla oluşturulan hazinenin adı nedir?
Doğru Cevap: D) İrad-ı Cedit
Açıklama: III. Selim, kurduğu Avrupa tarzı Nizam-ı Cedit ordusunun masraflarını devletin genel hazinesine yük etmemek ve yeniçerilerin tepkisini çekmemek için, belirli vergilerin aktarıldığı "İrad-ı Cedit" (Yeni Gelir) adında bağımsız bir hazine kurmuştur.
Soru 10: 18. yüzyıl (Gerileme Dönemi) ıslahatlarının genel özellikleri dikkate alındığında, bu ıslahatları 17. yüzyıl (Duraklama Dönemi) ıslahatlarından ayıran en temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: E) Avrupa'nın (Batı'nın) askeri ve teknik üstünlüğünün kabul edilerek örnek alınması
Açıklama: 17. yüzyıl ıslahatlarında hedef Fatih ve Kanuni dönemlerindeki "eski düzene" dönmekti; Batı kesinlikle örnek alınmamıştı. Ancak 18. yüzyıl ıslahatlarının en büyük belirleyici özelliği, Lale Devri ile birlikte Batı'nın (Avrupa'nın) örnek alınmaya başlanması ve modernleşme sürecine girilmesidir.
Soru 11: 1792 yılında Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalanan ve Osmanlı'nın "Kırım'ın kesin olarak Rusya'ya ait olduğunu" kabul ettiği antlaşma, Osmanlı tarihinin hangi döneminin kapanıp, hangi döneminin başlamasına neden olmuştur?
Doğru Cevap: B) Gerileme Dönemi bitmiş, Dağılma Dönemi başlamıştır.
Açıklama: 1792 Yaş Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin Kırım üzerindeki tüm haklarından vazgeçtiği ve Rus hakimiyetini onayladığı antlaşmadır. Bu antlaşma, Osmanlı tarihinde Gerileme Dönemi'nin resmi sonu ve devletin parçalanmaya başladığı Dağılma (Yıkılış) Dönemi'nin başlangıcı kabul edilir.
Soru 12: Osmanlı Devleti'nde 18. yüzyılda gerçekleştirilen yenilik hareketleri (ıslahatlar) genellikle çıkar çevrelerinin çıkardığı isyanlarla kesintiye uğramıştır. Aşağıdakilerden hangisinde Lale Devri'ni ve Nizam-ı Cedit Dönemi'ni sona erdiren isyanlar sırasıyla ve doğru olarak verilmiştir?
Doğru Cevap: A) Patrona Halil İsyanı - Kabakçı Mustafa İsyanı
Açıklama: Nevşehirli Damat İbrahim Paşa ve III. Ahmet dönemindeki Lale Devri, zevk ve sefaya tepki gösteren yeniçerilerin çıkardığı "Patrona Halil İsyanı" (1730) ile bitmiştir. III. Selim'in kurduğu Nizam-ı Cedit ordusu ve düzeni ise yine yeniçerilerin çıkardığı "Kabakçı Mustafa İsyanı" (1807) ile şiddetle sona erdirilmiş, padişah tahttan indirilmiştir.
18. Yüzyıl Osmanlı Devleti (Değişim ve Diplomasi)
TEST - 1
Soru 1: Osmanlı Devleti'nin 18. yüzyılın (XVIII. yüzyıl) ilk yarısındaki temel dış politikası aşağıdakilerden hangisine dayandırılmıştır?
Doğru Cevap: B) Karlofça ve İstanbul antlaşmaları ile kaybedilen toprakları geri almak
Açıklama: Osmanlı Devleti, 1699 Karlofça ve 1700 İstanbul Antlaşmaları ile büyük ölçüde toprak kaybetmiştir. 18. yüzyılın başlarında bu toprakları geri alabileceğine inanan Osmanlı, dış politikasını bu hedef üzerine kurmuştur. Ancak 1718 Pasarofça Antlaşması ile bu umut bitmiş, eldeki toprakları koruma (savunma) politikasına geçilmiştir.
Soru 2: 1711 yılında Rusya ile yapılan Prut Savaşı'nın kazanılması ve ardından imzalanan Prut Antlaşması'nın Osmanlı Devleti üzerindeki en önemli psikolojik ve siyasi etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: C) Karlofça Antlaşması ile kaybedilen toprakların geri alınabileceği inancının güçlenmesi
Açıklama: Baltacı Mehmet Paşa komutasındaki Osmanlı ordusunun Rusları Prut bataklığında sıkıştırması ve Azak Kalesi'nin Ruslardan geri alınması, Osmanlı'da "Kaybettiğimiz diğer toprakları da (Mora, Macaristan vb.) geri alabiliriz" inancını yeşertmiş ve devleti yeni savaşlara cesaretlendirmiştir.
Soru 3: 1718-1730 yılları arasında yaşanan Lale Devri'nde Paris, Viyana, Londra ve Varşova gibi önemli Avrupa başkentlerine ilk kez geçici elçilikler açılmasının temel amacı nedir?
Doğru Cevap: A) Avrupa'daki siyasi, teknik ve kültürel gelişmeleri yakından takip etmek
Açıklama: Pasarofça Antlaşması ile Batı'nın üstünlüğünü kabul eden Osmanlı Devleti, Avrupa'yı daha yakından tanımak ve oradaki yenilikleri ülkeye taşımak amacıyla ilk geçici elçilikleri (Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi vb.) açmıştır. Bu durum Osmanlı'nın içe kapanıklıktan çıktığının kanıtıdır.
Soru 4: I. Mahmut döneminde, Fransız asıllı Comte de Bonneval (Humbaracı Ahmet Paşa) tarafından Avrupa usullerine göre yeniden düzenlenen ve Osmanlı Devleti'nde açılan "Batı tarzı ilk askeri teknik okul" aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: D) Hendesehane
Açıklama: I. Mahmut, askeri alanda Batı tarzı ıslahatlar yapan ilk padişahtır. Topçu subayı yetiştirmek amacıyla açılan Hendesehane (1734), Osmanlı Devleti'nde Avrupa örnek alınarak açılan ilk eğitim ve askeri kurum olma özelliğini taşır.
Soru 5: Osmanlı Devleti'nin 18. yüzyılda imzaladığı en kazançlı antlaşma olan 1739 Belgrad Antlaşması'nda arabuluculuk yaptığı için, I. Mahmut tarafından padişahların ömrüyle sınırlı olan kapitülasyonların "sürekli (daimi) hale getirildiği" devlet aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: E) Fransa
Açıklama: 1739 Belgrad Antlaşması'nda Fransa'nın Osmanlı lehine yürüttüğü diplomatik çabalar ödüllendirilmek istenmiştir. Bu amaçla 1740 yılında I. Mahmut, daha önce padişahların hayatıyla sınırlı olan kapitülasyonları Fransa için kalıcı ve sürekli hale getirmiştir. Bu durum Osmanlı ekonomisine uzun vadede büyük zarar vermiştir.
Soru 6: 1774 yılında Rusya ile imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması'nın en ağır maddesi Kırım'ın bağımsız olmasıdır. Kırım'ın kaybedilmesinin Osmanlı tarihi açısından en sarsıcı ve ilk özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Tamamı Türk ve Müslüman olan bir toprağın ilk kez elden çıkması
Açıklama: Osmanlı Devleti daha önce de toprak kaybetmişti (Macaristan, Podolya vb.), ancak bu bölgelerin halkı genellikle Hristiyan'dı. Kırım'ın kaybı, halkı tamamen Türk ve Müslüman olan bir coğrafyanın kaybedilmesi açısından büyük bir travma yaratmıştır. (Bu antlaşmada Halifelik makamı ilk kez siyasi bir araç olarak Kırım için kullanılmıştır).
Soru 7: 18. yüzyılda Rusya, sıcak denizlere inme ve Boğazlar üzerinde hakimiyet kurma politikasının bir parçası olarak, İngilizlerin de desteğiyle Cebelitarık üzerinden Akdeniz'e geçmiş ve 1770 yılında Osmanlı donanmasını yakmıştır. Osmanlı donanmasının İnebahtı'dan sonra ikinci kez yakıldığı bu olay aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Çeşme Baskını
Açıklama: 1768-1774 Osmanlı-Rus savaşı sırasında Baltık Denizi'nden yola çıkan Rus donanması, İzmir'in Çeşme limanında demirli bulunan Osmanlı donanmasını tamamen yakmıştır (1770). Bu baskın sonrası Osmanlı ordusuna lojistik destek kesilmiş ve devlet ağır bir yenilgiye sürüklenmiştir.
Soru 8: Osmanlı Devleti, artan savaş masrafları ve bozulan ekonomi nedeniyle maliyede ortaya çıkan nakit açığını kapatmak için "Esham" adı verilen iç borçlanma sistemine (devlet tahvili) geçmiştir. III. Mustafa döneminde hazırlanan bu sistem ilk kez hangi padişah döneminde uygulanmaya başlanmıştır?
Doğru Cevap: C) I. Abdülhamit
Açıklama: Esham sistemi (iç borçlanma), halkın veya zengin tüccarların devlete nakit borç vermesi ve bunun karşılığında faizli/kârlı senet (tahvil) almasıdır. Sistem III. Mustafa döneminde tasarlanmış ancak onun ömrü vefatı nedeniyle yetmemiş, ilk resmi uygulama I. Abdülhamit döneminde gerçekleşmiştir.
Soru 9: III. Selim döneminde, Nizam-ı Cedit (Yeni Düzen) adı verilen Batı tarzı yeni ve modern bir ordu kurulmuştur. Bu ordunun askerlerinin eğitimi, silah ihtiyacı ve maaşları gibi masrafları karşılamak amacıyla oluşturulan hazinenin adı nedir?
Doğru Cevap: D) İrad-ı Cedit
Açıklama: III. Selim, kurduğu Avrupa tarzı Nizam-ı Cedit ordusunun masraflarını devletin genel hazinesine yük etmemek ve yeniçerilerin tepkisini çekmemek için, belirli vergilerin aktarıldığı "İrad-ı Cedit" (Yeni Gelir) adında bağımsız bir hazine kurmuştur.
Soru 10: 18. yüzyıl (Gerileme Dönemi) ıslahatlarının genel özellikleri dikkate alındığında, bu ıslahatları 17. yüzyıl (Duraklama Dönemi) ıslahatlarından ayıran en temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: E) Avrupa'nın (Batı'nın) askeri ve teknik üstünlüğünün kabul edilerek örnek alınması
Açıklama: 17. yüzyıl ıslahatlarında hedef Fatih ve Kanuni dönemlerindeki "eski düzene" dönmekti; Batı kesinlikle örnek alınmamıştı. Ancak 18. yüzyıl ıslahatlarının en büyük belirleyici özelliği, Lale Devri ile birlikte Batı'nın (Avrupa'nın) örnek alınmaya başlanması ve modernleşme sürecine girilmesidir.
Soru 11: 1792 yılında Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalanan ve Osmanlı'nın "Kırım'ın kesin olarak Rusya'ya ait olduğunu" kabul ettiği antlaşma, Osmanlı tarihinin hangi döneminin kapanıp, hangi döneminin başlamasına neden olmuştur?
Doğru Cevap: B) Gerileme Dönemi bitmiş, Dağılma Dönemi başlamıştır.
Açıklama: 1792 Yaş Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin Kırım üzerindeki tüm haklarından vazgeçtiği ve Rus hakimiyetini onayladığı antlaşmadır. Bu antlaşma, Osmanlı tarihinde Gerileme Dönemi'nin resmi sonu ve devletin parçalanmaya başladığı Dağılma (Yıkılış) Dönemi'nin başlangıcı kabul edilir.
Soru 12: Osmanlı Devleti'nde 18. yüzyılda gerçekleştirilen yenilik hareketleri (ıslahatlar) genellikle çıkar çevrelerinin çıkardığı isyanlarla kesintiye uğramıştır. Aşağıdakilerden hangisinde Lale Devri'ni ve Nizam-ı Cedit Dönemi'ni sona erdiren isyanlar sırasıyla ve doğru olarak verilmiştir?
Doğru Cevap: A) Patrona Halil İsyanı - Kabakçı Mustafa İsyanı
Açıklama: Nevşehirli Damat İbrahim Paşa ve III. Ahmet dönemindeki Lale Devri, zevk ve sefaya tepki gösteren yeniçerilerin çıkardığı "Patrona Halil İsyanı" (1730) ile bitmiştir. III. Selim'in kurduğu Nizam-ı Cedit ordusu ve düzeni ise yine yeniçerilerin çıkardığı "Kabakçı Mustafa İsyanı" (1807) ile şiddetle sona erdirilmiş, padişah tahttan indirilmiştir.