18. Yüzyıl Osmanlı Devleti (Değişim ve Diplomasi)
TEST - 2
Soru 1: 1718 Pasarofça Antlaşması ile başlayıp 1730 Patrona Halil İsyanı ile sona eren Lale Devri'nde birçok alanda Avrupa'dan etkilenilerek yenilikler yapılmıştır. Aşağıdakilerden hangisi Lale Devri'nde ıslahat yapılan alanlardan biri değildir?
Doğru Cevap: C) Askeri
Açıklama: Lale Devri, barışın ve zevk-ü sefanın hakim olduğu bir dönemdir. Matbaanın getirilmesi (kültür), çiçek aşısının uygulanması (sağlık), geçici elçiliklerin açılması (diplomasi) ve Avrupa tarzı saray/köşk inşası (mimari) bu dönemin özellikleridir. Ancak Lale Devri'nde askeri alanda hiçbir ıslahat yapılmamıştır.
Soru 2: 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması'nda yer alan "Rusya, İstanbul'da daimi bir elçi bulundurabilecek ve Balkanlardaki Ortodoksların haklarını koruyabilecektir." maddesinin Osmanlı Devleti açısından en tehlikeli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Rusya'nın Osmanlı iç işlerine karışmasına hukuki zemin hazırlaması
Açıklama: Rusya'nın Osmanlı topraklarında yaşayan Ortodoks Hristiyanların koruyuculuğunu (himayesini) üstlenmesi, Rusya'ya istediği zaman Ortodoksların haklarını bahane ederek Osmanlı iç işlerine diplomatik ve siyasi olarak müdahale etme hakkı (hukuki zemin) tanımıştır.
Soru 3: Osmanlı Devleti'nde Avrupa'daki gelişmeleri daha yakından takip edebilmek ve diplomasiyi sürekli hale getirmek amacıyla "ilk kalıcı (daimi) elçilik" hangi padişah döneminde, hangi şehirde açılmıştır?
Doğru Cevap: D) III. Selim - Londra
Açıklama: Osmanlı Devleti'nde ilk "geçici" elçilikler Lale Devri'nde (III. Ahmet) Paris, Viyana vb. şehirlere açılmıştır. Ancak ilk "kalıcı/daimi" elçilik III. Selim döneminde İngiltere'nin başkenti Londra'da açılmıştır. Atanan ilk daimi elçi ise Yusuf Agah Efendi'dir.
Soru 4: 18. yüzyılın başlarında Kafkasya ve İran üzerinde nüfuz kurmak isteyen Osmanlı Devleti ile Rusya'nın savaşın eşiğine gelmesi üzerine, Fransa'nın arabuluculuğuyla imzalanan ve "İran'ın Kafkasya'daki topraklarının Osmanlı ve Rusya arasında paylaşıldığı" ilk dostluk antlaşması aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) 1724 İstanbul (İran Mukavelenamesi) Antlaşması
Açıklama: 1724 İstanbul Antlaşması (İran Mukavelenamesi), Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalanan ilk resmi dostluk ve ittifak antlaşmasıdır. Bu antlaşma ile zayıflayan İran'ın Kafkasya ve batı toprakları Osmanlı ile Rusya arasında kağıt üzerinde paylaşılmıştır.
Soru 5: Aşağıdakilerden hangisi I. Abdülhamit dönemi ıslahatlarından biri değildir?
Doğru Cevap: E) Nizam-ı Cedit ordusunun kurulması
Açıklama: I. Abdülhamit döneminde askeri disiplini sağlamak için ulufe alım-satımı yasaklanmış, hazineyi rahatlatmak için cülus bahşişi kaldırılmış ve Esham kağıtları satılmıştır. Ancak Batı tarzı "Nizam-ı Cedit" ordusu III. Selim döneminde kurulmuştur.
Soru 6: I. Mahmut döneminde Humbaracı Ahmet Paşa'nın askeri ıslahatlarının da etkisiyle hem Rusya hem de Avusturya'ya karşı başarılar kazanılmış ve 1739 Belgrad Antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşmanın en önemli özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Karadeniz'in Osmanlı'ya ait bir "Türk Gölü" olduğunun onaylandığı son antlaşma olması
Açıklama: 1739 Belgrad Antlaşması, Osmanlı'nın 18. yüzyılda imzaladığı en kazançlı antlaşmadır. Bu antlaşmayla Azak Kalesi yıkılmak şartıyla Ruslara verilmiş ancak Rusya'nın Karadeniz'de savaş veya ticaret gemisi bulunduramayacağı karara bağlanmıştır. Böylece Karadeniz'in Türk gölü olduğu son kez teyit edilmiştir.
Soru 7: 1787-1791 Osmanlı-Avusturya Savaşları sırasında Avusturya, savaşta üstün olmasına rağmen aniden barış isteyerek işgal ettiği yerleri (Belgrad dahil) Osmanlı'ya geri vermiş ve 1791 Ziştovi Antlaşması'nı imzalamıştır. Avusturya'nın bu tutum değişikliğinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: C) 1789 Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımının çok uluslu Avusturya'yı tehdit etmesi
Açıklama: 1789 Fransız İhtilali ile yayılan "her millete bir devlet" (milliyetçilik) akımı, tıpkı Osmanlı gibi bünyesinde birçok farklı millet barındıran (çok uluslu) Avusturya İmparatorluğu'nu içten parçalanma korkusuna sürüklemiştir. Bu iç tehdit nedeniyle Avusturya, dış savaşları bırakıp kendi içine dönmek zorunda kalmıştır.
Soru 8: III. Selim dönemi ıslahatları "Nizam-ı Cedit" (Yeni Düzen) olarak adlandırılır. Bu dönemde yapılan yenilikler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
Doğru Cevap: D) İlk resmi ve yarı resmi sivil gazetelerin çıkarılmaya başlanması
Açıklama: III. Selim döneminde kalıcı elçilikler, Matbaa-i Amire, İrad-ı Cedit hazinesi, Levent ve Selimiye kışlaları kurulmuş, yerli malı teşvik edilmiştir. Ancak ilk resmi gazete olan Takvim-i Vekayi, 19. yüzyılda II. Mahmut döneminde çıkarılacaktır.
Soru 9: Osmanlı Devleti, 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım'ın bağımsızlığını kabul etmiş ancak "Kırım hanları dini bakımdan Osmanlı halifesine bağlı kalacaktır." maddesini antlaşmaya ekletmiştir. Osmanlı Devleti'nin bu maddeyle ulaşmak istediği temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Kırım halkı ile olan kültürel ve manevi bağları koruyarak ileride Kırım'ı geri alabilmek
Açıklama: Siyasi olarak kaybedilen bir toprağın, halkının Müslüman olmasından faydalanılarak hilafet (dini) bağıyla Osmanlı'ya bağlı tutulmaya çalışılması, şartlar düzeldiğinde Kırım'ın tekrar Osmanlı'ya katılabileceği umudunu ve zeminini canlı tutma stratejisidir.
Soru 10: Lale Devri'nde Sait Efendi ve İbrahim Müteferrika'nın gayretleriyle ilk özel Türk matbaası kurulmuştur. Matbaada dini eserlerin basımına ulema tarafından (hattatların işsiz kalmaması için) izin verilmezken; tarih, coğrafya ve sözlük gibi eserlerin basımına izin verilmiştir. Matbaada basılan ilk eser aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Vankulu Lügati
Açıklama: İbrahim Müteferrika tarafından kurulan ilk Türk matbaasında basılan ilk eser, Vankulu Mehmet Efendi tarafından çevrilen Arapça-Türkçe bir sözlük olan "Vankulu Lügati"dir.
Soru 11: 18. yüzyılda Osmanlı Devleti, Avrupa'nın gerisinde kaldığını kabul etmiş ve Batı tarzı ıslahatlara yönelmiştir. Avrupa'dan Comte de Bonneval ve Baron de Tott gibi askeri uzmanlar getirtilmiştir. Yabancı uzmanların getirilmesinde ve Batı tarzı okulların (Mühendishane vb.) açılmasında önceliğin "askeri" alana verilmesinin temel nedeni nedir?
Doğru Cevap: C) Yaşanan toprak kayıplarının ve cephelerdeki ağır yenilgilerin devletin varlığını doğrudan tehdit etmesi
Açıklama: 18. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin en acil sorunu, sınırlarını savunamaması ve cephelerde aldığı ağır yenilgilerle toprak kaybetmesidir. Devletin bekası (var oluşu) tehlikede olduğu için ıslahatlarda zorunlu olarak en büyük bütçe ve öncelik orduya (askeri alana) verilmiştir.
Soru 12: 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı devam ederken, Rus donanması İngiltere'nin de yardımıyla Cebelitarık Boğazı'nı geçerek Akdeniz'e girmiş ve 1770 yılında Osmanlı donanmasını ani bir baskınla yakmıştır. Bu olay tarihe nasıl geçmiştir?
Doğru Cevap: C) Çeşme Baskını
Açıklama: İnebahtı'dan sonra Osmanlı donanmasının ikinci büyük yıkımı olan Çeşme Baskını (1770), Rus donanmasının İzmir açıklarında demirli Osmanlı filolarını ateşe vermesiyle gerçekleşmiştir. Osmanlı donanması sırasıyla; İnebahtı, Çeşme, Navarin ve Sinop'ta yakılmıştır (İÇNiS kodlamasıyla bilinir).
18. Yüzyıl Osmanlı Devleti (Değişim ve Diplomasi)
TEST - 2
Soru 1: 1718 Pasarofça Antlaşması ile başlayıp 1730 Patrona Halil İsyanı ile sona eren Lale Devri'nde birçok alanda Avrupa'dan etkilenilerek yenilikler yapılmıştır. Aşağıdakilerden hangisi Lale Devri'nde ıslahat yapılan alanlardan biri değildir?
Doğru Cevap: C) Askeri
Açıklama: Lale Devri, barışın ve zevk-ü sefanın hakim olduğu bir dönemdir. Matbaanın getirilmesi (kültür), çiçek aşısının uygulanması (sağlık), geçici elçiliklerin açılması (diplomasi) ve Avrupa tarzı saray/köşk inşası (mimari) bu dönemin özellikleridir. Ancak Lale Devri'nde askeri alanda hiçbir ıslahat yapılmamıştır.
Soru 2: 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması'nda yer alan "Rusya, İstanbul'da daimi bir elçi bulundurabilecek ve Balkanlardaki Ortodoksların haklarını koruyabilecektir." maddesinin Osmanlı Devleti açısından en tehlikeli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Rusya'nın Osmanlı iç işlerine karışmasına hukuki zemin hazırlaması
Açıklama: Rusya'nın Osmanlı topraklarında yaşayan Ortodoks Hristiyanların koruyuculuğunu (himayesini) üstlenmesi, Rusya'ya istediği zaman Ortodoksların haklarını bahane ederek Osmanlı iç işlerine diplomatik ve siyasi olarak müdahale etme hakkı (hukuki zemin) tanımıştır.
Soru 3: Osmanlı Devleti'nde Avrupa'daki gelişmeleri daha yakından takip edebilmek ve diplomasiyi sürekli hale getirmek amacıyla "ilk kalıcı (daimi) elçilik" hangi padişah döneminde, hangi şehirde açılmıştır?
Doğru Cevap: D) III. Selim - Londra
Açıklama: Osmanlı Devleti'nde ilk "geçici" elçilikler Lale Devri'nde (III. Ahmet) Paris, Viyana vb. şehirlere açılmıştır. Ancak ilk "kalıcı/daimi" elçilik III. Selim döneminde İngiltere'nin başkenti Londra'da açılmıştır. Atanan ilk daimi elçi ise Yusuf Agah Efendi'dir.
Soru 4: 18. yüzyılın başlarında Kafkasya ve İran üzerinde nüfuz kurmak isteyen Osmanlı Devleti ile Rusya'nın savaşın eşiğine gelmesi üzerine, Fransa'nın arabuluculuğuyla imzalanan ve "İran'ın Kafkasya'daki topraklarının Osmanlı ve Rusya arasında paylaşıldığı" ilk dostluk antlaşması aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) 1724 İstanbul (İran Mukavelenamesi) Antlaşması
Açıklama: 1724 İstanbul Antlaşması (İran Mukavelenamesi), Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalanan ilk resmi dostluk ve ittifak antlaşmasıdır. Bu antlaşma ile zayıflayan İran'ın Kafkasya ve batı toprakları Osmanlı ile Rusya arasında kağıt üzerinde paylaşılmıştır.
Soru 5: Aşağıdakilerden hangisi I. Abdülhamit dönemi ıslahatlarından biri değildir?
Doğru Cevap: E) Nizam-ı Cedit ordusunun kurulması
Açıklama: I. Abdülhamit döneminde askeri disiplini sağlamak için ulufe alım-satımı yasaklanmış, hazineyi rahatlatmak için cülus bahşişi kaldırılmış ve Esham kağıtları satılmıştır. Ancak Batı tarzı "Nizam-ı Cedit" ordusu III. Selim döneminde kurulmuştur.
Soru 6: I. Mahmut döneminde Humbaracı Ahmet Paşa'nın askeri ıslahatlarının da etkisiyle hem Rusya hem de Avusturya'ya karşı başarılar kazanılmış ve 1739 Belgrad Antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşmanın en önemli özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Karadeniz'in Osmanlı'ya ait bir "Türk Gölü" olduğunun onaylandığı son antlaşma olması
Açıklama: 1739 Belgrad Antlaşması, Osmanlı'nın 18. yüzyılda imzaladığı en kazançlı antlaşmadır. Bu antlaşmayla Azak Kalesi yıkılmak şartıyla Ruslara verilmiş ancak Rusya'nın Karadeniz'de savaş veya ticaret gemisi bulunduramayacağı karara bağlanmıştır. Böylece Karadeniz'in Türk gölü olduğu son kez teyit edilmiştir.
Soru 7: 1787-1791 Osmanlı-Avusturya Savaşları sırasında Avusturya, savaşta üstün olmasına rağmen aniden barış isteyerek işgal ettiği yerleri (Belgrad dahil) Osmanlı'ya geri vermiş ve 1791 Ziştovi Antlaşması'nı imzalamıştır. Avusturya'nın bu tutum değişikliğinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: C) 1789 Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımının çok uluslu Avusturya'yı tehdit etmesi
Açıklama: 1789 Fransız İhtilali ile yayılan "her millete bir devlet" (milliyetçilik) akımı, tıpkı Osmanlı gibi bünyesinde birçok farklı millet barındıran (çok uluslu) Avusturya İmparatorluğu'nu içten parçalanma korkusuna sürüklemiştir. Bu iç tehdit nedeniyle Avusturya, dış savaşları bırakıp kendi içine dönmek zorunda kalmıştır.
Soru 8: III. Selim dönemi ıslahatları "Nizam-ı Cedit" (Yeni Düzen) olarak adlandırılır. Bu dönemde yapılan yenilikler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
Doğru Cevap: D) İlk resmi ve yarı resmi sivil gazetelerin çıkarılmaya başlanması
Açıklama: III. Selim döneminde kalıcı elçilikler, Matbaa-i Amire, İrad-ı Cedit hazinesi, Levent ve Selimiye kışlaları kurulmuş, yerli malı teşvik edilmiştir. Ancak ilk resmi gazete olan Takvim-i Vekayi, 19. yüzyılda II. Mahmut döneminde çıkarılacaktır.
Soru 9: Osmanlı Devleti, 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım'ın bağımsızlığını kabul etmiş ancak "Kırım hanları dini bakımdan Osmanlı halifesine bağlı kalacaktır." maddesini antlaşmaya ekletmiştir. Osmanlı Devleti'nin bu maddeyle ulaşmak istediği temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Kırım halkı ile olan kültürel ve manevi bağları koruyarak ileride Kırım'ı geri alabilmek
Açıklama: Siyasi olarak kaybedilen bir toprağın, halkının Müslüman olmasından faydalanılarak hilafet (dini) bağıyla Osmanlı'ya bağlı tutulmaya çalışılması, şartlar düzeldiğinde Kırım'ın tekrar Osmanlı'ya katılabileceği umudunu ve zeminini canlı tutma stratejisidir.
Soru 10: Lale Devri'nde Sait Efendi ve İbrahim Müteferrika'nın gayretleriyle ilk özel Türk matbaası kurulmuştur. Matbaada dini eserlerin basımına ulema tarafından (hattatların işsiz kalmaması için) izin verilmezken; tarih, coğrafya ve sözlük gibi eserlerin basımına izin verilmiştir. Matbaada basılan ilk eser aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Vankulu Lügati
Açıklama: İbrahim Müteferrika tarafından kurulan ilk Türk matbaasında basılan ilk eser, Vankulu Mehmet Efendi tarafından çevrilen Arapça-Türkçe bir sözlük olan "Vankulu Lügati"dir.
Soru 11: 18. yüzyılda Osmanlı Devleti, Avrupa'nın gerisinde kaldığını kabul etmiş ve Batı tarzı ıslahatlara yönelmiştir. Avrupa'dan Comte de Bonneval ve Baron de Tott gibi askeri uzmanlar getirtilmiştir. Yabancı uzmanların getirilmesinde ve Batı tarzı okulların (Mühendishane vb.) açılmasında önceliğin "askeri" alana verilmesinin temel nedeni nedir?
Doğru Cevap: C) Yaşanan toprak kayıplarının ve cephelerdeki ağır yenilgilerin devletin varlığını doğrudan tehdit etmesi
Açıklama: 18. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin en acil sorunu, sınırlarını savunamaması ve cephelerde aldığı ağır yenilgilerle toprak kaybetmesidir. Devletin bekası (var oluşu) tehlikede olduğu için ıslahatlarda zorunlu olarak en büyük bütçe ve öncelik orduya (askeri alana) verilmiştir.
Soru 12: 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı devam ederken, Rus donanması İngiltere'nin de yardımıyla Cebelitarık Boğazı'nı geçerek Akdeniz'e girmiş ve 1770 yılında Osmanlı donanmasını ani bir baskınla yakmıştır. Bu olay tarihe nasıl geçmiştir?
Doğru Cevap: C) Çeşme Baskını
Açıklama: İnebahtı'dan sonra Osmanlı donanmasının ikinci büyük yıkımı olan Çeşme Baskını (1770), Rus donanmasının İzmir açıklarında demirli Osmanlı filolarını ateşe vermesiyle gerçekleşmiştir. Osmanlı donanması sırasıyla; İnebahtı, Çeşme, Navarin ve Sinop'ta yakılmıştır (İÇNiS kodlamasıyla bilinir).