19. Yüzyıl Osmanlı Devleti (Dağılma Dönemi)
TEST - 2
Soru 1: 1838 yılında İngiltere ile imzalanan Balta Limanı Ticaret Antlaşması'nın Osmanlı ekonomisi üzerindeki en yıkıcı ve kalıcı etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Gümrük vergilerinin düşürülmesiyle Osmanlı Devleti'nin Avrupa'nın yarı sömürgesi (açık pazarı) haline gelmesi
Açıklama: Balta Limanı Antlaşması ile ihracattan (dışarıya satımdan) alınan vergiler %12'ye çıkarılırken, ithalattan (dışarıdan alımdan) alınan vergiler %5'e düşürülmüştür. Ayrıca iç gümrük vergileri yabancı tüccarlar için kaldırılmıştır. Bu durum yerli sanayinin (Lonca teşkilatının) çökmesine ve Osmanlı'nın Avrupa'nın açık pazarı haline gelmesine neden olmuştur.
Soru 2: 1841 yılında İngiltere, Fransa, Rusya, Avusturya ve Prusya'nın katılımıyla imzalanan Londra Boğazlar Sözleşmesi'nin Türk tarihi açısından en önemli siyasi sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: D) Boğazların ilk kez uluslararası bir statü kazanarak Osmanlı'nın Boğazlar üzerindeki mutlak egemenliğinin sona ermesi
Açıklama: Hünkâr İskelesi Antlaşması'nın süresinin bitmesi üzerine toplanan konferansta imzalanan 1841 Londra Sözleşmesi ile "Boğazların barış zamanında tüm yabancı savaş gemilerine kapalı tutulması" uluslararası bir güvence altına alınmıştır. Bu durum Osmanlı'nın Boğazlar üzerindeki tek başına karar verme yetkisini (mutlak egemenliğini) bitirmiştir.
Soru 3: 1856 yılında Paris Antlaşması görüşmeleri sürerken Avrupalı devletlerin Osmanlı iç işlerine karışmasını engellemek ve azınlıkların devlete bağlılığını artırmak amacıyla ilan edilen ferman aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: C) Islahat Fermanı
Açıklama: Sultan Abdülmecit döneminde Kırım Savaşı'nın ardından toplanan Paris Konferansı'nda azınlık hakları bahanesiyle Avrupalıların Osmanlı iç işlerine müdahalesini kesmek amacıyla Islahat Fermanı (1856) ilan edilmiştir. Bu ferman, Tanzimat'tan farklı olarak Müslümanları değil, sadece gayrimüslimleri (azınlıkları) kapsayan çok geniş imtiyazlar içermiştir.
Soru 4: Sultan Abdülaziz döneminde Ahmet Cevdet Paşa başkanlığındaki bir heyet tarafından hazırlanan, İslam hukukuna (Hanefi fıkhına) dayalı olarak oluşturulan ve Osmanlı Devleti'nin "ilk medeni kanunu" sayılan eser aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Mecelle
Açıklama: Mecelle-i Ahkam-ı Adliye, Osmanlı Devleti'nde borçlar, eşya ve yargılama hukukunu İslam hukuku prensiplerine göre düzenleyen ilk yerli medeni kanundur. Avrupa'dan hazır olarak alınmamış, tamamen milli/dini kaynaklardan derlenmiştir. 1926'da Türk Medeni Kanunu'nun kabulüne kadar (Cumhuriyetin ilk yıllarında da) yürürlükte kalmıştır.
Soru 5: 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda (93 Harbi) Rus ordularına karşı Plevne'de aylarca destansı bir direniş göstererek Avrupa'da dahi büyük saygı uyandıran ve kendisine "Plevne Kahramanı" unvanı verilen ünlü Osmanlı paşası kimdir?
Doğru Cevap: D) Gazi Osman Paşa
Açıklama: 93 Harbi sırasında Balkan cephesinde Plevne Kalesi'ni 145 gün boyunca çok üstün Rus kuvvetlerine karşı savunan Gazi Osman Paşa, mühimmat ve erzak tükenene kadar teslim olmamış, huruç harekâtı sırasında yaralanarak esir düşmüştür. Rus Çarı II. Aleksandr bile onun kahramanlığına saygı göstererek kılıcını kendisine iade etmiştir.
Soru 6: 1878 Ayastefanos Antlaşması'nın Rusya'yı çok güçlendirmesinden rahatsız olan İngiltere, antlaşmanın şartlarını hafifletecek yeni bir konferansın (Berlin) toplanmasına öncülük etmiştir. İngiltere bu desteği karşılığında Osmanlı Devleti'nden aşağıdaki bölgelerden hangisinin yönetimini "geçici olarak" kendisine bırakmasını istemiştir?
Doğru Cevap: E) Kıbrıs
Açıklama: İngiltere, 1878 Berlin Konferansı öncesinde Osmanlı Devleti'ne diplomatik destek vermek ve Rusya'nın Akdeniz'e inmesini daha yakından izleyip engellemek bahanesiyle Kıbrıs'ın yönetimini "geçici olarak" (bir üs olarak kullanmak üzere) kendisine bırakılmasını sağlamıştır. İngiltere, I. Dünya Savaşı başladığında (1914) Kıbrıs'ı resmen ilhak ettiğini açıklayacaktır.
Soru 7: 1878 yılında II. Abdülhamit'i tahttan indirerek yerine akli dengesi bozuk olan eski padişah V. Murat'ı tekrar tahta geçirmek amacıyla Ali Suavi önderliğindeki yüzlerce Balkan göçmeninin sarayı basmasıyla gerçekleşen başarısız darbe girişiminin adı nedir?
Doğru Cevap: B) Çırağan Baskını
Açıklama: Ali Suavi (Sarıklı İhtilalci), II. Abdülhamit'in istibdat politikalarına karşı çıkarak Çırağan Sarayı'na hapsedilen V. Murat'ı kurtarıp tekrar tahta çıkarmak için 1878'de bir baskın düzenlemiştir. Baskın, Yedi Sekiz Hasan Paşa'nın Ali Suavi'yi sopayla öldürmesiyle başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
Soru 8: Osmanlı Devleti'nde taşra idaresini merkeziyetçi bir yapıya kavuşturmak için 1864 yılında Fransa örnek alınarak "Vilayet Nizamnamesi" çıkarılmıştır. Bu nizamname ile oluşturulan yeni idari teşkilatlanma birimleri büyükten küçüğe doğru aşağıdakilerin hangisinde doğru sıralanmıştır?
Doğru Cevap: A) Vilayet - Liva (Sancak) - Kaza - Nahiye - Köy
Açıklama: 1864 Vilayet Nizamnamesi ile eski "Eyalet" sistemi kaldırılarak idari yapı modernleştirilmiştir. Yeni sistemde hiyerarşi; Vilayet (Vali), Liva/Sancak (Mutasarrıf), Kaza (Kaymakam), Nahiye (Müdür) ve Köy (Muhtar) şeklinde düzenlenmiştir. (Nahiye birimi bu nizamnameye daha sonra 1871'de eklenmiştir ancak genel yapı bu şekildedir).
Soru 9: İletişim teknolojilerinin askeri ve idari öneminin fark edilmesiyle Osmanlı Devleti'nde "ilk telgraf hattı" hangi savaş sırasında, askeri haberleşmeyi hızlandırmak amacıyla çekilmiştir?
Doğru Cevap: B) Kırım Savaşı (1853-1856)
Açıklama: Osmanlı Devleti'nde telgraf ilk defa Kırım Savaşı sırasında, cephedeki gelişmeleri müttefiklere (İngiltere ve Fransa) ve başkente hızlı ulaştırmak amacıyla "İstanbul-Edirne-Varna-Şumnu-Kırım" güzergahında kurulmuş ve kullanılmıştır.
Soru 10: II. Mahmut döneminde, memurların (bürokratların) bilgi görgüsünü artırmak ve modern devlet kurumlarında çalışacak nitelikli personel yetiştirmek amacıyla eğitim alanında gerçekleştirilen "ilk" uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Avrupa'ya (özellikle Fransa ve İngiltere'ye) eğitim için ilk kez öğrenci gönderilmesi
Açıklama: II. Mahmut, modern devletin inşası için Batı'nın teknolojisini ve bilimini ülkeye taşıyacak aydınlara ihtiyaç duymuştur. Bu amaçla Osmanlı tarihinde ilk defa Avrupa'ya devlet bursuyla öğrenci (Jön Türklerin nüvesi olacak kuşak) gönderilmiştir.
Soru 11: 1890 yılında II. Abdülhamit'in emriyle Japonya'ya bir iade-i ziyaret ve dostluk nişanı götürmek üzere yola çıkan, ancak dönüş yolunda tayfuna yakalanarak Kuşimoto açıklarında kayalıklara çarpıp batan, yüzlerce denizcimizin şehit olduğu tarihi gemimizin adı nedir?
Doğru Cevap: E) Ertuğrul Fırkateyni
Açıklama: Japon İmparatoru Meiji'nin akrabasını İstanbul'a göndermesine karşılık vermek ve Uzak Doğu'da dostluk bağları kurmak amacıyla yola çıkan Ertuğrul Fırkateyni, 1890'da Japonya dönüşünde fırtınaya yakalanarak batmıştır. 500'den fazla denizcimiz şehit olmuş, bu trajik olay Türk-Japon dostluğunun temel taşı haline gelmiştir.
Soru 12: Osmanlı Devleti'nde Avrupa tarzında eğitim vermek üzere kurulan "ilk modern üniversite" (yükseköğretim kurumu), 1863'te eğitime başlayan ancak çeşitli siyasi nedenlerle defalarca kapanıp açılan, günümüz İstanbul Üniversitesi'nin de temelini oluşturan kurum aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: D) Darülfünun
Açıklama: Darülfünun (Fenler Evi), Osmanlı Devleti'nde üniversite düzeyinde eğitim vermek amacıyla kurulan ilk sivil yükseköğretim kurumudur. Cumhuriyet döneminde 1933 Üniversite Reformu ile "İstanbul Üniversitesi" adını alarak faaliyetlerine devam etmiştir.
19. Yüzyıl Osmanlı Devleti (Dağılma Dönemi)
TEST - 2
Soru 1: 1838 yılında İngiltere ile imzalanan Balta Limanı Ticaret Antlaşması'nın Osmanlı ekonomisi üzerindeki en yıkıcı ve kalıcı etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Gümrük vergilerinin düşürülmesiyle Osmanlı Devleti'nin Avrupa'nın yarı sömürgesi (açık pazarı) haline gelmesi
Açıklama: Balta Limanı Antlaşması ile ihracattan (dışarıya satımdan) alınan vergiler %12'ye çıkarılırken, ithalattan (dışarıdan alımdan) alınan vergiler %5'e düşürülmüştür. Ayrıca iç gümrük vergileri yabancı tüccarlar için kaldırılmıştır. Bu durum yerli sanayinin (Lonca teşkilatının) çökmesine ve Osmanlı'nın Avrupa'nın açık pazarı haline gelmesine neden olmuştur.
Soru 2: 1841 yılında İngiltere, Fransa, Rusya, Avusturya ve Prusya'nın katılımıyla imzalanan Londra Boğazlar Sözleşmesi'nin Türk tarihi açısından en önemli siyasi sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: D) Boğazların ilk kez uluslararası bir statü kazanarak Osmanlı'nın Boğazlar üzerindeki mutlak egemenliğinin sona ermesi
Açıklama: Hünkâr İskelesi Antlaşması'nın süresinin bitmesi üzerine toplanan konferansta imzalanan 1841 Londra Sözleşmesi ile "Boğazların barış zamanında tüm yabancı savaş gemilerine kapalı tutulması" uluslararası bir güvence altına alınmıştır. Bu durum Osmanlı'nın Boğazlar üzerindeki tek başına karar verme yetkisini (mutlak egemenliğini) bitirmiştir.
Soru 3: 1856 yılında Paris Antlaşması görüşmeleri sürerken Avrupalı devletlerin Osmanlı iç işlerine karışmasını engellemek ve azınlıkların devlete bağlılığını artırmak amacıyla ilan edilen ferman aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: C) Islahat Fermanı
Açıklama: Sultan Abdülmecit döneminde Kırım Savaşı'nın ardından toplanan Paris Konferansı'nda azınlık hakları bahanesiyle Avrupalıların Osmanlı iç işlerine müdahalesini kesmek amacıyla Islahat Fermanı (1856) ilan edilmiştir. Bu ferman, Tanzimat'tan farklı olarak Müslümanları değil, sadece gayrimüslimleri (azınlıkları) kapsayan çok geniş imtiyazlar içermiştir.
Soru 4: Sultan Abdülaziz döneminde Ahmet Cevdet Paşa başkanlığındaki bir heyet tarafından hazırlanan, İslam hukukuna (Hanefi fıkhına) dayalı olarak oluşturulan ve Osmanlı Devleti'nin "ilk medeni kanunu" sayılan eser aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Mecelle
Açıklama: Mecelle-i Ahkam-ı Adliye, Osmanlı Devleti'nde borçlar, eşya ve yargılama hukukunu İslam hukuku prensiplerine göre düzenleyen ilk yerli medeni kanundur. Avrupa'dan hazır olarak alınmamış, tamamen milli/dini kaynaklardan derlenmiştir. 1926'da Türk Medeni Kanunu'nun kabulüne kadar (Cumhuriyetin ilk yıllarında da) yürürlükte kalmıştır.
Soru 5: 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda (93 Harbi) Rus ordularına karşı Plevne'de aylarca destansı bir direniş göstererek Avrupa'da dahi büyük saygı uyandıran ve kendisine "Plevne Kahramanı" unvanı verilen ünlü Osmanlı paşası kimdir?
Doğru Cevap: D) Gazi Osman Paşa
Açıklama: 93 Harbi sırasında Balkan cephesinde Plevne Kalesi'ni 145 gün boyunca çok üstün Rus kuvvetlerine karşı savunan Gazi Osman Paşa, mühimmat ve erzak tükenene kadar teslim olmamış, huruç harekâtı sırasında yaralanarak esir düşmüştür. Rus Çarı II. Aleksandr bile onun kahramanlığına saygı göstererek kılıcını kendisine iade etmiştir.
Soru 6: 1878 Ayastefanos Antlaşması'nın Rusya'yı çok güçlendirmesinden rahatsız olan İngiltere, antlaşmanın şartlarını hafifletecek yeni bir konferansın (Berlin) toplanmasına öncülük etmiştir. İngiltere bu desteği karşılığında Osmanlı Devleti'nden aşağıdaki bölgelerden hangisinin yönetimini "geçici olarak" kendisine bırakmasını istemiştir?
Doğru Cevap: E) Kıbrıs
Açıklama: İngiltere, 1878 Berlin Konferansı öncesinde Osmanlı Devleti'ne diplomatik destek vermek ve Rusya'nın Akdeniz'e inmesini daha yakından izleyip engellemek bahanesiyle Kıbrıs'ın yönetimini "geçici olarak" (bir üs olarak kullanmak üzere) kendisine bırakılmasını sağlamıştır. İngiltere, I. Dünya Savaşı başladığında (1914) Kıbrıs'ı resmen ilhak ettiğini açıklayacaktır.
Soru 7: 1878 yılında II. Abdülhamit'i tahttan indirerek yerine akli dengesi bozuk olan eski padişah V. Murat'ı tekrar tahta geçirmek amacıyla Ali Suavi önderliğindeki yüzlerce Balkan göçmeninin sarayı basmasıyla gerçekleşen başarısız darbe girişiminin adı nedir?
Doğru Cevap: B) Çırağan Baskını
Açıklama: Ali Suavi (Sarıklı İhtilalci), II. Abdülhamit'in istibdat politikalarına karşı çıkarak Çırağan Sarayı'na hapsedilen V. Murat'ı kurtarıp tekrar tahta çıkarmak için 1878'de bir baskın düzenlemiştir. Baskın, Yedi Sekiz Hasan Paşa'nın Ali Suavi'yi sopayla öldürmesiyle başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
Soru 8: Osmanlı Devleti'nde taşra idaresini merkeziyetçi bir yapıya kavuşturmak için 1864 yılında Fransa örnek alınarak "Vilayet Nizamnamesi" çıkarılmıştır. Bu nizamname ile oluşturulan yeni idari teşkilatlanma birimleri büyükten küçüğe doğru aşağıdakilerin hangisinde doğru sıralanmıştır?
Doğru Cevap: A) Vilayet - Liva (Sancak) - Kaza - Nahiye - Köy
Açıklama: 1864 Vilayet Nizamnamesi ile eski "Eyalet" sistemi kaldırılarak idari yapı modernleştirilmiştir. Yeni sistemde hiyerarşi; Vilayet (Vali), Liva/Sancak (Mutasarrıf), Kaza (Kaymakam), Nahiye (Müdür) ve Köy (Muhtar) şeklinde düzenlenmiştir. (Nahiye birimi bu nizamnameye daha sonra 1871'de eklenmiştir ancak genel yapı bu şekildedir).
Soru 9: İletişim teknolojilerinin askeri ve idari öneminin fark edilmesiyle Osmanlı Devleti'nde "ilk telgraf hattı" hangi savaş sırasında, askeri haberleşmeyi hızlandırmak amacıyla çekilmiştir?
Doğru Cevap: B) Kırım Savaşı (1853-1856)
Açıklama: Osmanlı Devleti'nde telgraf ilk defa Kırım Savaşı sırasında, cephedeki gelişmeleri müttefiklere (İngiltere ve Fransa) ve başkente hızlı ulaştırmak amacıyla "İstanbul-Edirne-Varna-Şumnu-Kırım" güzergahında kurulmuş ve kullanılmıştır.
Soru 10: II. Mahmut döneminde, memurların (bürokratların) bilgi görgüsünü artırmak ve modern devlet kurumlarında çalışacak nitelikli personel yetiştirmek amacıyla eğitim alanında gerçekleştirilen "ilk" uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Avrupa'ya (özellikle Fransa ve İngiltere'ye) eğitim için ilk kez öğrenci gönderilmesi
Açıklama: II. Mahmut, modern devletin inşası için Batı'nın teknolojisini ve bilimini ülkeye taşıyacak aydınlara ihtiyaç duymuştur. Bu amaçla Osmanlı tarihinde ilk defa Avrupa'ya devlet bursuyla öğrenci (Jön Türklerin nüvesi olacak kuşak) gönderilmiştir.
Soru 11: 1890 yılında II. Abdülhamit'in emriyle Japonya'ya bir iade-i ziyaret ve dostluk nişanı götürmek üzere yola çıkan, ancak dönüş yolunda tayfuna yakalanarak Kuşimoto açıklarında kayalıklara çarpıp batan, yüzlerce denizcimizin şehit olduğu tarihi gemimizin adı nedir?
Doğru Cevap: E) Ertuğrul Fırkateyni
Açıklama: Japon İmparatoru Meiji'nin akrabasını İstanbul'a göndermesine karşılık vermek ve Uzak Doğu'da dostluk bağları kurmak amacıyla yola çıkan Ertuğrul Fırkateyni, 1890'da Japonya dönüşünde fırtınaya yakalanarak batmıştır. 500'den fazla denizcimiz şehit olmuş, bu trajik olay Türk-Japon dostluğunun temel taşı haline gelmiştir.
Soru 12: Osmanlı Devleti'nde Avrupa tarzında eğitim vermek üzere kurulan "ilk modern üniversite" (yükseköğretim kurumu), 1863'te eğitime başlayan ancak çeşitli siyasi nedenlerle defalarca kapanıp açılan, günümüz İstanbul Üniversitesi'nin de temelini oluşturan kurum aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: D) Darülfünun
Açıklama: Darülfünun (Fenler Evi), Osmanlı Devleti'nde üniversite düzeyinde eğitim vermek amacıyla kurulan ilk sivil yükseköğretim kurumudur. Cumhuriyet döneminde 1933 Üniversite Reformu ile "İstanbul Üniversitesi" adını alarak faaliyetlerine devam etmiştir.