Atatürk Dönemi Dış Politikası
TEST - 1
Soru 1: Lozan Barış Antlaşması'ndan sonra Türk dış politikasında gündeme gelen ilk sorun olan ve Türkiye'nin "Bu bizim tamamen iç meselemizdir, hiçbir uluslararası kurumun veya devletin müdahalesine izin vermeyiz" diyerek diplomatik görüşmeyi dahi reddettiği konu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Yabancı Okullar Sorunu
Açıklama: Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun (1924) kabulünden sonra Türkiye, topraklarındaki tüm yabancı okulları MEB'e bağlamış ve Türkçe müfredat zorunluluğu getirmiştir. Başta Fransa ve Papalık olmak üzere Batılı devletler buna itiraz etse de Türkiye konuyu "iç mesele" sayarak müzakereyi kesin dille reddetmiş ve bağımsız devlet anlayışından taviz vermemiştir.
Soru 2: 1930 yılında imzalanan Ahali Mübadelesi Antlaşması ile Batı Trakya'daki Türkler ile İstanbul'daki Rumlar "yerleşik (Etabli)" sayılarak mübadele dışında tutulmuştur. Bu sorun Türkiye'nin aşağıdaki devletlerden hangisi ile ilişkilerinin gerilmesine neden olmuştur?
Doğru Cevap: E) Yunanistan
Açıklama: Lozan'da kararlaştırılan Nüfus Mübadelesi'nin uygulanması aşamasında Yunanistan, İstanbul'da daha fazla Rum bırakabilmek için "yerleşik (etabli)" kelimesinin anlamını genişletmek istemiş ve iki ülke savaşın eşiğine gelmiştir. Sorun 1930'da imzalanan Ankara Antlaşması ile çözülmüş ve Türk-Yunan dostluk dönemi başlamıştır.
Soru 3: 1926 yılında Ege Denizi'nde bir Fransız gemisi ile bir Türk gemisinin çarpışması sonucu meydana gelen "Bozkurt-Lotus Olayı", Lahey Adalet Divanı'na taşınmış ve Türkiye davayı kazanmıştır. Bu uluslararası mahkemede Türkiye'yi başarıyla temsil eden dönemin Adalet Bakanı kimdir?
Doğru Cevap: C) Mahmut Esat (Bozkurt)
Açıklama: Adalet Bakanı Mahmut Esat Bey, Lahey'de Türk mahkemelerinin yetkili olduğunu uluslararası hukuka dayandırarak savunmuş ve davayı kazanmıştır. Bu başarısından dolayı kendisine Soyadı Kanunu ile "Bozkurt" soyadı verilmiştir.
Soru 4: Türkiye'nin Musul'u sınırları içine katma hedefini (Misak-ı Milli) büyük ölçüde zedeleyen ve İngiltere'nin bölgedeki hakimiyetini pekiştiren 1926 Ankara Antlaşması'nın imzalanmasında, Türkiye'nin masada elini zayıflatan temel iç gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: D) Şeyh Sait İsyanı'nın patlak vermesi
Açıklama: İngiltere ile Musul görüşmeleri devam ederken Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da rejim karşıtı Şeyh Sait İsyanı patlak vermiştir. Ordunun ve devletin bu iç isyanı bastırmakla meşgul olması, Musul'a olası bir askeri müdahaleyi imkansız hale getirmiş ve Türkiye, Musul'u İngiliz mandasındaki Irak'a bırakmak zorunda kalmıştır.
Soru 5: 1930'lu yıllarda Almanya'da Nazizmin, İtalya'da ise Faşizmin yükselmesi ve saldırgan (revizyonist) politikalar izlemeleri üzerine dünya barışını koruma çabaları hızlanmıştır. Türkiye, Milletler Cemiyeti'ne (Cemiyet-i Akvam) hangi yıl ve hangi devletlerin özel daveti/desteği ile katılmıştır?
Doğru Cevap: A) 1932 - İspanya'nın teklifi, Yunanistan'ın desteği ile
Açıklama: Türkiye'nin uluslararası arenada barışçıl ("Yurtta sulh, cihanda sulh") politikaları dikkat çekmiş, kuruluşunda yer almadığı ve Musul kararı nedeniyle mesafeli durduğu Milletler Cemiyeti'ne, cemiyet tarihinde ilk defa kendi başvuru yapmadan "davet edilerek" (1932) katılmıştır.
Soru 6: Türkiye'nin Batı sınırlarını güvence altına almak amacıyla 1934'te Tayyar (Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya, Romanya) devletleri arasında imzalanan Balkan Antantı'na, I. Dünya Savaşı'nda kaybettiği toprakları geri alma ümidi taşıdığı (revizyonist/yayılmacı politika izlediği) için katılmayan Balkan devleti hangisidir?
Doğru Cevap: C) Bulgaristan
Açıklama: Bulgaristan, II. Balkan ve I. Dünya savaşlarında kaybettiği toprakları (özellikle Ege Denizi'ne inme hayalini) gerçekleştirmek istediği için sınırların güvence altına alınmasını öngören Balkan Antantı'na katılmayı reddetmiştir. Arnavutluk ise İtalya'nın baskısı (Korkusu) nedeniyle katılamamıştır.
Soru 7: 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Lozan'da kurulan Uluslararası Boğazlar Komisyonu kaldırılmış ve Boğazların egemenliği tamamen Türkiye'ye geçmiştir. Akdeniz'deki çıkarları zedeleneceği için konferansa katılmayan ve sözleşmeyi ancak 1938 yılında imzalayan devlet aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: E) İtalya
Açıklama: İtalya, o dönemde "Bizim Deniz" (Mare Nostrum) politikası güttüğü ve Akdeniz ile Ortadoğu'da yayılmacı emeller taşıdığı için Montrö Sözleşmesi'nin sağladığı yeni statüye başlangıçta tepki göstermiş, konferansa katılmamış ve imzalamayı 1938'e kadar geciktirmiştir.
Soru 8: İtalya'nın 1935'te Habeşistan'ı (Etiyopya) işgal etmesi ve Doğu Akdeniz'de tehdit oluşturması üzerine, Türkiye'nin Doğu sınırlarını güvence altına almak için İran, Irak ve Afganistan ile imzaladığı (1937) antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: D) Sadabat Paktı
Açıklama: Türkiye, Ortadoğu ve Asya'da İtalya'nın oluşturduğu güvenlik tehdidine karşı sınırdaşları ve bölge ülkeleri (İran, Irak, Afganistan) ile Tahran'daki Sadabat Sarayı'nda bu paktı imzalayarak Doğu sınırlarını güvenceye almıştır.
Soru 9: Atatürk dönemi Türk dış politikasında 1923-1930 yılları arası genel olarak Lozan'dan kalan sorunların (borçlar, nüfus mübadelesi, yabancı okullar, Musul) çözümüne ayrılmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu dönemde yaşanan gelişmelerden biri değildir?
Doğru Cevap: E) Hatay'ın Anavatana Katılması
Açıklama: Hatay sorunu, 1936 yılında Fransa'nın Suriye'deki mandasını kaldırmasıyla yeniden alevlenmiş ve Atatürk'ün vefatından sonra (1939) anavatana katılmıştır. Bu olay 1930 sonrasının (1930-1939 barışı koruma ve Lozan'ı lehe revize etme dönemi) bir gelişmesidir.
Soru 10: "Savaş, savunma amacı taşımadıkça cinayettir." felsefesini benimseyen Türkiye Cumhuriyeti, uluslararası anlaşmazlıkların savaş yoluyla değil barışçı yollarla çözülmesini savunan ve ABD ile Fransa öncülüğünde 1928'de hazırlanan hangi pakta 1929 yılında üye olmuştur?
Doğru Cevap: A) Briand-Kellogg Paktı
Açıklama: Savaşın ulusal bir politika aracı olmaktan çıkarılmasını (savunma hariç) öngören bu pakt, ABD Dışişleri Bakanı Kellogg ve Fransa Dışişleri Bakanı Briand öncülüğünde kurulmuştur. Türkiye, barışçı ("Yurtta sulh, cihanda sulh") dış politikasının bir gereği olarak 1929'da bu pakta katılmıştır.
Soru 11: 1937 yılında Sadabat Paktı imzalanırken, Türkiye ile sınır sorunları ve özellikle "Hatay" meselesi nedeniyle pakta davet edilmeyen/katılmayan Orta Doğu ülkesi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: C) Suriye
Açıklama: Sadabat Paktı'na Türkiye, İran, Irak ve Afganistan katılmıştır. Suriye, Hatay'ın kendisine ait olduğunu iddia etmesi ve Türkiye ile arasındaki siyasi gerginlikler nedeniyle bu paktın dışında kalmıştır.
Soru 12: Atatürk dönemi Türk dış politikası rasyonel (akılcı), gerçekçi, barışçı ve bağımsızlıkçı ilkelere dayanır. Aşağıdakilerden hangisi Atatürk dönemi dış politikasının özelliklerinden biri olarak gösterilemez?
Doğru Cevap: D) İhtiyaç duyulduğunda Turancılık ve Ümmetçilik ideolojilerini siyasi bir araç olarak kullanmak
Açıklama: Atatürk dış politikası "Milli Devlet" ve "Gerçekçilik" üzerine kuruludur. Osmanlı'yı felakete sürükleyen Ümmetçilik (Panislamizm) ve Turancılık (Pantürkizm) gibi yayılmacı ve maceracı politikalar kesin bir dille reddedilmiştir. Dış politikada sadece Misak-ı Milli sınırları ve milli çıkarlar gözetilmiştir.
Atatürk Dönemi Dış Politikası
TEST - 1
Soru 1: Lozan Barış Antlaşması'ndan sonra Türk dış politikasında gündeme gelen ilk sorun olan ve Türkiye'nin "Bu bizim tamamen iç meselemizdir, hiçbir uluslararası kurumun veya devletin müdahalesine izin vermeyiz" diyerek diplomatik görüşmeyi dahi reddettiği konu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Yabancı Okullar Sorunu
Açıklama: Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun (1924) kabulünden sonra Türkiye, topraklarındaki tüm yabancı okulları MEB'e bağlamış ve Türkçe müfredat zorunluluğu getirmiştir. Başta Fransa ve Papalık olmak üzere Batılı devletler buna itiraz etse de Türkiye konuyu "iç mesele" sayarak müzakereyi kesin dille reddetmiş ve bağımsız devlet anlayışından taviz vermemiştir.
Soru 2: 1930 yılında imzalanan Ahali Mübadelesi Antlaşması ile Batı Trakya'daki Türkler ile İstanbul'daki Rumlar "yerleşik (Etabli)" sayılarak mübadele dışında tutulmuştur. Bu sorun Türkiye'nin aşağıdaki devletlerden hangisi ile ilişkilerinin gerilmesine neden olmuştur?
Doğru Cevap: E) Yunanistan
Açıklama: Lozan'da kararlaştırılan Nüfus Mübadelesi'nin uygulanması aşamasında Yunanistan, İstanbul'da daha fazla Rum bırakabilmek için "yerleşik (etabli)" kelimesinin anlamını genişletmek istemiş ve iki ülke savaşın eşiğine gelmiştir. Sorun 1930'da imzalanan Ankara Antlaşması ile çözülmüş ve Türk-Yunan dostluk dönemi başlamıştır.
Soru 3: 1926 yılında Ege Denizi'nde bir Fransız gemisi ile bir Türk gemisinin çarpışması sonucu meydana gelen "Bozkurt-Lotus Olayı", Lahey Adalet Divanı'na taşınmış ve Türkiye davayı kazanmıştır. Bu uluslararası mahkemede Türkiye'yi başarıyla temsil eden dönemin Adalet Bakanı kimdir?
Doğru Cevap: C) Mahmut Esat (Bozkurt)
Açıklama: Adalet Bakanı Mahmut Esat Bey, Lahey'de Türk mahkemelerinin yetkili olduğunu uluslararası hukuka dayandırarak savunmuş ve davayı kazanmıştır. Bu başarısından dolayı kendisine Soyadı Kanunu ile "Bozkurt" soyadı verilmiştir.
Soru 4: Türkiye'nin Musul'u sınırları içine katma hedefini (Misak-ı Milli) büyük ölçüde zedeleyen ve İngiltere'nin bölgedeki hakimiyetini pekiştiren 1926 Ankara Antlaşması'nın imzalanmasında, Türkiye'nin masada elini zayıflatan temel iç gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: D) Şeyh Sait İsyanı'nın patlak vermesi
Açıklama: İngiltere ile Musul görüşmeleri devam ederken Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da rejim karşıtı Şeyh Sait İsyanı patlak vermiştir. Ordunun ve devletin bu iç isyanı bastırmakla meşgul olması, Musul'a olası bir askeri müdahaleyi imkansız hale getirmiş ve Türkiye, Musul'u İngiliz mandasındaki Irak'a bırakmak zorunda kalmıştır.
Soru 5: 1930'lu yıllarda Almanya'da Nazizmin, İtalya'da ise Faşizmin yükselmesi ve saldırgan (revizyonist) politikalar izlemeleri üzerine dünya barışını koruma çabaları hızlanmıştır. Türkiye, Milletler Cemiyeti'ne (Cemiyet-i Akvam) hangi yıl ve hangi devletlerin özel daveti/desteği ile katılmıştır?
Doğru Cevap: A) 1932 - İspanya'nın teklifi, Yunanistan'ın desteği ile
Açıklama: Türkiye'nin uluslararası arenada barışçıl ("Yurtta sulh, cihanda sulh") politikaları dikkat çekmiş, kuruluşunda yer almadığı ve Musul kararı nedeniyle mesafeli durduğu Milletler Cemiyeti'ne, cemiyet tarihinde ilk defa kendi başvuru yapmadan "davet edilerek" (1932) katılmıştır.
Soru 6: Türkiye'nin Batı sınırlarını güvence altına almak amacıyla 1934'te Tayyar (Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya, Romanya) devletleri arasında imzalanan Balkan Antantı'na, I. Dünya Savaşı'nda kaybettiği toprakları geri alma ümidi taşıdığı (revizyonist/yayılmacı politika izlediği) için katılmayan Balkan devleti hangisidir?
Doğru Cevap: C) Bulgaristan
Açıklama: Bulgaristan, II. Balkan ve I. Dünya savaşlarında kaybettiği toprakları (özellikle Ege Denizi'ne inme hayalini) gerçekleştirmek istediği için sınırların güvence altına alınmasını öngören Balkan Antantı'na katılmayı reddetmiştir. Arnavutluk ise İtalya'nın baskısı (Korkusu) nedeniyle katılamamıştır.
Soru 7: 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Lozan'da kurulan Uluslararası Boğazlar Komisyonu kaldırılmış ve Boğazların egemenliği tamamen Türkiye'ye geçmiştir. Akdeniz'deki çıkarları zedeleneceği için konferansa katılmayan ve sözleşmeyi ancak 1938 yılında imzalayan devlet aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: E) İtalya
Açıklama: İtalya, o dönemde "Bizim Deniz" (Mare Nostrum) politikası güttüğü ve Akdeniz ile Ortadoğu'da yayılmacı emeller taşıdığı için Montrö Sözleşmesi'nin sağladığı yeni statüye başlangıçta tepki göstermiş, konferansa katılmamış ve imzalamayı 1938'e kadar geciktirmiştir.
Soru 8: İtalya'nın 1935'te Habeşistan'ı (Etiyopya) işgal etmesi ve Doğu Akdeniz'de tehdit oluşturması üzerine, Türkiye'nin Doğu sınırlarını güvence altına almak için İran, Irak ve Afganistan ile imzaladığı (1937) antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: D) Sadabat Paktı
Açıklama: Türkiye, Ortadoğu ve Asya'da İtalya'nın oluşturduğu güvenlik tehdidine karşı sınırdaşları ve bölge ülkeleri (İran, Irak, Afganistan) ile Tahran'daki Sadabat Sarayı'nda bu paktı imzalayarak Doğu sınırlarını güvenceye almıştır.
Soru 9: Atatürk dönemi Türk dış politikasında 1923-1930 yılları arası genel olarak Lozan'dan kalan sorunların (borçlar, nüfus mübadelesi, yabancı okullar, Musul) çözümüne ayrılmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu dönemde yaşanan gelişmelerden biri değildir?
Doğru Cevap: E) Hatay'ın Anavatana Katılması
Açıklama: Hatay sorunu, 1936 yılında Fransa'nın Suriye'deki mandasını kaldırmasıyla yeniden alevlenmiş ve Atatürk'ün vefatından sonra (1939) anavatana katılmıştır. Bu olay 1930 sonrasının (1930-1939 barışı koruma ve Lozan'ı lehe revize etme dönemi) bir gelişmesidir.
Soru 10: "Savaş, savunma amacı taşımadıkça cinayettir." felsefesini benimseyen Türkiye Cumhuriyeti, uluslararası anlaşmazlıkların savaş yoluyla değil barışçı yollarla çözülmesini savunan ve ABD ile Fransa öncülüğünde 1928'de hazırlanan hangi pakta 1929 yılında üye olmuştur?
Doğru Cevap: A) Briand-Kellogg Paktı
Açıklama: Savaşın ulusal bir politika aracı olmaktan çıkarılmasını (savunma hariç) öngören bu pakt, ABD Dışişleri Bakanı Kellogg ve Fransa Dışişleri Bakanı Briand öncülüğünde kurulmuştur. Türkiye, barışçı ("Yurtta sulh, cihanda sulh") dış politikasının bir gereği olarak 1929'da bu pakta katılmıştır.
Soru 11: 1937 yılında Sadabat Paktı imzalanırken, Türkiye ile sınır sorunları ve özellikle "Hatay" meselesi nedeniyle pakta davet edilmeyen/katılmayan Orta Doğu ülkesi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: C) Suriye
Açıklama: Sadabat Paktı'na Türkiye, İran, Irak ve Afganistan katılmıştır. Suriye, Hatay'ın kendisine ait olduğunu iddia etmesi ve Türkiye ile arasındaki siyasi gerginlikler nedeniyle bu paktın dışında kalmıştır.
Soru 12: Atatürk dönemi Türk dış politikası rasyonel (akılcı), gerçekçi, barışçı ve bağımsızlıkçı ilkelere dayanır. Aşağıdakilerden hangisi Atatürk dönemi dış politikasının özelliklerinden biri olarak gösterilemez?
Doğru Cevap: D) İhtiyaç duyulduğunda Turancılık ve Ümmetçilik ideolojilerini siyasi bir araç olarak kullanmak
Açıklama: Atatürk dış politikası "Milli Devlet" ve "Gerçekçilik" üzerine kuruludur. Osmanlı'yı felakete sürükleyen Ümmetçilik (Panislamizm) ve Turancılık (Pantürkizm) gibi yayılmacı ve maceracı politikalar kesin bir dille reddedilmiştir. Dış politikada sadece Misak-ı Milli sınırları ve milli çıkarlar gözetilmiştir.