İlk Türk İslam Devletleri
TEST - 1
Soru 1: Orta Asya'da kurulan ilk Müslüman Türk devleti olan Karahanlılar, İslamiyet'i kabul etmelerine rağmen eski Türk geleneklerini sıkı sıkıya sürdürmüşlerdir. Aşağıdakilerden hangisi Karahanlıların milli benliklerini koruduklarının bir göstergesi olarak kabul edilemez?
Doğru Cevap: E) Hükümdarlarının Abbasi Halifesi tarafından onaylanıp "Sultan" unvanı alması
Açıklama: "Sultan" unvanı ve halifeden menşur (onay) almak İslami bir gelenektir, eski Türk (İslamiyet öncesi) kültürüne ait değildir. Türk tarihinde "Sultan" unvanını kullanan ilk hükümdar Gazneli Mahmut'tur. Diğer şıklar ise Orta Asya Türk geleneklerinin doğrudan bir devamıdır.
Soru 2: Gazne Devleti'nin sınırları Horasan'dan Ganj Nehri'ne kadar uzanan geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Bünyesinde Afgan, Hint, Gurlu, Fars ve Türk gibi farklı etnik unsurları barındırmıştır. Bu durumun Gaznelilerde aşağıdakilerden hangisine neden olduğu savunulabilir?
Doğru Cevap: B) Devletin yıkılış sürecinin hızlanmasına ve isyanların artmasına
Açıklama: Çok uluslu (imparatorluk) yapıya sahip devletlerde ortak bir dil, kültür ve ülkü oluşturmak zordur. Gaznelilerde kurucu ve yönetici unsur Türk, halk ise çoğunlukla Hint, Fars ve Gurlulardan oluşmaktaydı. Bu durum kültürel bağları zayıflatmış ve devletin iç isyanlarla (özellikle Gurluların isyanıyla) yıkılmasını hızlandırmıştır.
Soru 3: 1040 yılında Gazneliler ile Büyük Selçuklular arasında yapılan Dandanakan Savaşı, Türk-İslam tarihi açısından dönüm noktalarından biridir. Aşağıdakilerden hangisi bu savaşın sonuçlarından biri değildir?
Doğru Cevap: D) Anadolu'nun kapılarının Türklere kesin olarak açılması
Açıklama: Anadolu'nun kapılarının Türklere açılması 1071 Malazgirt Savaşı'nın (Bizans ile Büyük Selçuklu arasında) sonucudur. 1040 Dandanakan Savaşı ise iki Türk-İslam devleti arasında Horasan hakimiyeti için yapılmış olup, Büyük Selçuklu Devleti'nin kuruluşunu sağlamıştır.
Soru 4: Karahanlılar döneminde kaleme alınan, "Araplara Türkçeyi öğretmek ve Türk dilinin zenginliğini göstermek" amacıyla yazılan ilk Türkçe sözlük ve dilbilgisi kitabı olan eser ile yazarı aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
Doğru Cevap: B) Divânu Lügati't-Türk - Kaşgarlı Mahmut
Açıklama: Kaşgarlı Mahmut tarafından Bağdat'ta Halife El-Muktedi Billah'a sunulan Divânu Lügati't-Türk, Türk dilinin ilk sözlüğü, gramer kitabı ve aynı zamanda dönemin Türk dünyasını anlatan çok önemli bir kültürel/coğrafi haritadır.
Soru 5: Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devleti olan Tolunoğulları ve daha sonra kurulan İhşidiler (Akşitler), parlak dönemler yaşamalarına rağmen kısa sürede yıkılmışlardır. Bu devletlerin siyasi ömürlerinin kısa olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Yöneticilerinin ve ordusunun Türk, yönettikleri halkın ise çoğunlukla Arap olması
Açıklama: Tolunoğulları ve İhşidilerde devlet kadroları ve ordu Türklerden oluşurken, Mısır'ın yerel halkı Araptı. Yöneten ile yönetilen arasındaki bu etnik ve kültürel kopukluk, devlet ile halkın bütünleşmesini engellemiş ve devletlerin dış müdahaleler karşısında çabuk yıkılmasına sebep olmuştur.
Soru 6: Büyük Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey, 1055 yılında Bağdat Seferi'ni düzenleyerek Abbasi halifesini Şii Büveyhoğullarının baskısından kurtarmıştır. Bunun üzerine Halife, Tuğrul Bey'e "Doğunun ve Batının Sultanı" unvanını vermiştir. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?
Doğru Cevap: C) İslam dünyasının siyasi liderliğinin ve koruyuculuğunun Türklere geçtiğinin
Açıklama: Tuğrul Bey'in halifeyi kurtarması ve "Doğunun ve Batının Sultanı" unvanını almasıyla, Abbasi halifesi sadece dini bir otorite (sembolik lider) konumuna düşmüş, İslam dünyasının siyasi ve askeri gücü resmen Türklerin (Büyük Selçukluların) eline geçmiştir.
Soru 7: İlk Türk-İslam devletlerinde, savaş esirleri arasından seçilen veya pazarlardan satın alınan çocukların "Gulamhane" adı verilen mekteplerde özel olarak yetiştirilip orduda (Hassa Ordusu) ve devlet yönetiminde kullanılmasına "Gulam Sistemi" denir. Bu sistem Osmanlı Devleti'ndeki hangi uygulamanın temelini oluşturmuştur?
Doğru Cevap: B) Devşirme ve Kapıkulu Sistemi
Açıklama: Gulam sistemi; gayrimüslim çocukların alınıp özel olarak eğitilmesi, İslamlaştırılması ve yeteneklerine göre saray bürokrasisine veya merkez ordusuna yerleştirilmesi esasına dayanır. Bu sistem, Osmanlı'daki Hristiyan tebaadan çocuk toplayarak Yeniçeri (Kapıkulu) ve sadrazamlığa kadar uzanan devlet adamı yetiştiren Devşirme sisteminin birebir karşılığıdır.
Soru 8: Büyük Selçuklu Devleti'nde ülke toprakları vergi gelirlerine göre bölümlere ayrılır ve hizmetleri karşılığında askerlere veya devlet adamlarına bırakılırdı. "İkta" adı verilen bu sistemin devlete sağladığı faydalar arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
Doğru Cevap: E) Padişaha/Sultana bağlı hassa (merkez) askerlerinin maaşlarının nakit olarak ödenmesi
Açıklama: Merkezde bulunan, sultana doğrudan bağlı Hassa ordusu askerleri (Gulamlar) maaşlarını devlet hazinesinden yılda dört kez "Bistegani" adıyla nakit alırlardı. İkta sistemindeki askerler (Sipahiyan) ise nakit maaş almaz, ikta sahibinin topladığı vergilerden geçinirlerdi.
Soru 9: Büyük Selçuklu Devleti döneminde Anadolu'yu yurt edinmek amacıyla Bizans ve Ermeni-Gürcü birleşik kuvvetleriyle yapılan, Türklerin Anadolu için Bizans'a karşı kazandığı "ilk büyük askeri zafer" aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: C) Pasinler Savaşı
Açıklama: 1048 yılında Tuğrul Bey döneminde gerçekleşen Pasinler Savaşı, Büyük Selçuklular ile Bizans İmparatorluğu (ve Gürcü müttefikleri) arasındaki ilk büyük çatışmadır ve Selçuklu zaferiyle sonuçlanmıştır. Anadolu'ya yönelik ilk ciddi keşif ve yıpratma savaşıdır.
Soru 10: Büyük Selçuklu Devleti'nde mali, idari, askeri ve siyasi işlerin görüşüldüğü büyük hükümet meclisine "Divan-ı Saltanat" (Büyük Divan) denirdi. Büyük Divan'a bağlı alt divanlar ile görevleri eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
Doğru Cevap: D) Divan-ı İşraf -> Şeri ve örfi adli davalara bakarak yargılamayı yapar
Açıklama: Divan-ı İşraf'ın görevi yargılama yapmak değil, devlet kurumlarının askeri ve hukuki işler dışındaki mali ve idari faaliyetlerini "teftiş etmek" (denetlemek)tir. Yargı işlerine Kadi'l Kudat (Şeri) ve Emir-i Dad (Örfi) bakardı.
Soru 11: 1187 yılında yapılan Hıttin Savaşı'nda Haçlı ordularını ağır bir yenilgiye uğratarak Kudüs'ü Haçlı işgalinden kurtaran ve bu zaferiyle III. Haçlı Seferi'nin düzenlenmesine neden olan büyük İslam komutanı ve devlet adamı kimdir?
Doğru Cevap: B) Selahaddin Eyyubi
Açıklama: Eyyubi Devleti'nin kurucusu olan Selahaddin Eyyubi, Hıttin Savaşı'nda (1187) Haçlıları mağlup ederek yaklaşık 88 yıl süren Kudüs'teki Haçlı krallığına son vermiştir. Bu durum Avrupa'da büyük yankı uyandırmış ve dönemin en büyük krallarının katıldığı III. Haçlı Seferi'ne yol açmıştır.
Soru 12: Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah döneminde, dönemin en ünlü astronom, matematikçi ve edebiyatçılarından biri olan, aynı zamanda güneş yılı esasına dayalı "Celali Takvimi"ni hazırlayan heyetin başkanlığını yürüten bilim adamı kimdir?
Doğru Cevap: B) Ömer Hayyam
Açıklama: Matematik, astronomi ve edebiyat (özellikle rubaileriyle) alanlarında zirve isimlerden biri olan Ömer Hayyam, Sultan Melikşah'ın (Celaleddin Melikşah) emriyle kurulan rasathanede çalışmış ve onun adına mali işlerde kullanılmak üzere "Celali Takvimi"ni hazırlamıştır.
İlk Türk İslam Devletleri
TEST - 1
Soru 1: Orta Asya'da kurulan ilk Müslüman Türk devleti olan Karahanlılar, İslamiyet'i kabul etmelerine rağmen eski Türk geleneklerini sıkı sıkıya sürdürmüşlerdir. Aşağıdakilerden hangisi Karahanlıların milli benliklerini koruduklarının bir göstergesi olarak kabul edilemez?
Doğru Cevap: E) Hükümdarlarının Abbasi Halifesi tarafından onaylanıp "Sultan" unvanı alması
Açıklama: "Sultan" unvanı ve halifeden menşur (onay) almak İslami bir gelenektir, eski Türk (İslamiyet öncesi) kültürüne ait değildir. Türk tarihinde "Sultan" unvanını kullanan ilk hükümdar Gazneli Mahmut'tur. Diğer şıklar ise Orta Asya Türk geleneklerinin doğrudan bir devamıdır.
Soru 2: Gazne Devleti'nin sınırları Horasan'dan Ganj Nehri'ne kadar uzanan geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Bünyesinde Afgan, Hint, Gurlu, Fars ve Türk gibi farklı etnik unsurları barındırmıştır. Bu durumun Gaznelilerde aşağıdakilerden hangisine neden olduğu savunulabilir?
Doğru Cevap: B) Devletin yıkılış sürecinin hızlanmasına ve isyanların artmasına
Açıklama: Çok uluslu (imparatorluk) yapıya sahip devletlerde ortak bir dil, kültür ve ülkü oluşturmak zordur. Gaznelilerde kurucu ve yönetici unsur Türk, halk ise çoğunlukla Hint, Fars ve Gurlulardan oluşmaktaydı. Bu durum kültürel bağları zayıflatmış ve devletin iç isyanlarla (özellikle Gurluların isyanıyla) yıkılmasını hızlandırmıştır.
Soru 3: 1040 yılında Gazneliler ile Büyük Selçuklular arasında yapılan Dandanakan Savaşı, Türk-İslam tarihi açısından dönüm noktalarından biridir. Aşağıdakilerden hangisi bu savaşın sonuçlarından biri değildir?
Doğru Cevap: D) Anadolu'nun kapılarının Türklere kesin olarak açılması
Açıklama: Anadolu'nun kapılarının Türklere açılması 1071 Malazgirt Savaşı'nın (Bizans ile Büyük Selçuklu arasında) sonucudur. 1040 Dandanakan Savaşı ise iki Türk-İslam devleti arasında Horasan hakimiyeti için yapılmış olup, Büyük Selçuklu Devleti'nin kuruluşunu sağlamıştır.
Soru 4: Karahanlılar döneminde kaleme alınan, "Araplara Türkçeyi öğretmek ve Türk dilinin zenginliğini göstermek" amacıyla yazılan ilk Türkçe sözlük ve dilbilgisi kitabı olan eser ile yazarı aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
Doğru Cevap: B) Divânu Lügati't-Türk - Kaşgarlı Mahmut
Açıklama: Kaşgarlı Mahmut tarafından Bağdat'ta Halife El-Muktedi Billah'a sunulan Divânu Lügati't-Türk, Türk dilinin ilk sözlüğü, gramer kitabı ve aynı zamanda dönemin Türk dünyasını anlatan çok önemli bir kültürel/coğrafi haritadır.
Soru 5: Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devleti olan Tolunoğulları ve daha sonra kurulan İhşidiler (Akşitler), parlak dönemler yaşamalarına rağmen kısa sürede yıkılmışlardır. Bu devletlerin siyasi ömürlerinin kısa olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Yöneticilerinin ve ordusunun Türk, yönettikleri halkın ise çoğunlukla Arap olması
Açıklama: Tolunoğulları ve İhşidilerde devlet kadroları ve ordu Türklerden oluşurken, Mısır'ın yerel halkı Araptı. Yöneten ile yönetilen arasındaki bu etnik ve kültürel kopukluk, devlet ile halkın bütünleşmesini engellemiş ve devletlerin dış müdahaleler karşısında çabuk yıkılmasına sebep olmuştur.
Soru 6: Büyük Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey, 1055 yılında Bağdat Seferi'ni düzenleyerek Abbasi halifesini Şii Büveyhoğullarının baskısından kurtarmıştır. Bunun üzerine Halife, Tuğrul Bey'e "Doğunun ve Batının Sultanı" unvanını vermiştir. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?
Doğru Cevap: C) İslam dünyasının siyasi liderliğinin ve koruyuculuğunun Türklere geçtiğinin
Açıklama: Tuğrul Bey'in halifeyi kurtarması ve "Doğunun ve Batının Sultanı" unvanını almasıyla, Abbasi halifesi sadece dini bir otorite (sembolik lider) konumuna düşmüş, İslam dünyasının siyasi ve askeri gücü resmen Türklerin (Büyük Selçukluların) eline geçmiştir.
Soru 7: İlk Türk-İslam devletlerinde, savaş esirleri arasından seçilen veya pazarlardan satın alınan çocukların "Gulamhane" adı verilen mekteplerde özel olarak yetiştirilip orduda (Hassa Ordusu) ve devlet yönetiminde kullanılmasına "Gulam Sistemi" denir. Bu sistem Osmanlı Devleti'ndeki hangi uygulamanın temelini oluşturmuştur?
Doğru Cevap: B) Devşirme ve Kapıkulu Sistemi
Açıklama: Gulam sistemi; gayrimüslim çocukların alınıp özel olarak eğitilmesi, İslamlaştırılması ve yeteneklerine göre saray bürokrasisine veya merkez ordusuna yerleştirilmesi esasına dayanır. Bu sistem, Osmanlı'daki Hristiyan tebaadan çocuk toplayarak Yeniçeri (Kapıkulu) ve sadrazamlığa kadar uzanan devlet adamı yetiştiren Devşirme sisteminin birebir karşılığıdır.
Soru 8: Büyük Selçuklu Devleti'nde ülke toprakları vergi gelirlerine göre bölümlere ayrılır ve hizmetleri karşılığında askerlere veya devlet adamlarına bırakılırdı. "İkta" adı verilen bu sistemin devlete sağladığı faydalar arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
Doğru Cevap: E) Padişaha/Sultana bağlı hassa (merkez) askerlerinin maaşlarının nakit olarak ödenmesi
Açıklama: Merkezde bulunan, sultana doğrudan bağlı Hassa ordusu askerleri (Gulamlar) maaşlarını devlet hazinesinden yılda dört kez "Bistegani" adıyla nakit alırlardı. İkta sistemindeki askerler (Sipahiyan) ise nakit maaş almaz, ikta sahibinin topladığı vergilerden geçinirlerdi.
Soru 9: Büyük Selçuklu Devleti döneminde Anadolu'yu yurt edinmek amacıyla Bizans ve Ermeni-Gürcü birleşik kuvvetleriyle yapılan, Türklerin Anadolu için Bizans'a karşı kazandığı "ilk büyük askeri zafer" aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: C) Pasinler Savaşı
Açıklama: 1048 yılında Tuğrul Bey döneminde gerçekleşen Pasinler Savaşı, Büyük Selçuklular ile Bizans İmparatorluğu (ve Gürcü müttefikleri) arasındaki ilk büyük çatışmadır ve Selçuklu zaferiyle sonuçlanmıştır. Anadolu'ya yönelik ilk ciddi keşif ve yıpratma savaşıdır.
Soru 10: Büyük Selçuklu Devleti'nde mali, idari, askeri ve siyasi işlerin görüşüldüğü büyük hükümet meclisine "Divan-ı Saltanat" (Büyük Divan) denirdi. Büyük Divan'a bağlı alt divanlar ile görevleri eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
Doğru Cevap: D) Divan-ı İşraf -> Şeri ve örfi adli davalara bakarak yargılamayı yapar
Açıklama: Divan-ı İşraf'ın görevi yargılama yapmak değil, devlet kurumlarının askeri ve hukuki işler dışındaki mali ve idari faaliyetlerini "teftiş etmek" (denetlemek)tir. Yargı işlerine Kadi'l Kudat (Şeri) ve Emir-i Dad (Örfi) bakardı.
Soru 11: 1187 yılında yapılan Hıttin Savaşı'nda Haçlı ordularını ağır bir yenilgiye uğratarak Kudüs'ü Haçlı işgalinden kurtaran ve bu zaferiyle III. Haçlı Seferi'nin düzenlenmesine neden olan büyük İslam komutanı ve devlet adamı kimdir?
Doğru Cevap: B) Selahaddin Eyyubi
Açıklama: Eyyubi Devleti'nin kurucusu olan Selahaddin Eyyubi, Hıttin Savaşı'nda (1187) Haçlıları mağlup ederek yaklaşık 88 yıl süren Kudüs'teki Haçlı krallığına son vermiştir. Bu durum Avrupa'da büyük yankı uyandırmış ve dönemin en büyük krallarının katıldığı III. Haçlı Seferi'ne yol açmıştır.
Soru 12: Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah döneminde, dönemin en ünlü astronom, matematikçi ve edebiyatçılarından biri olan, aynı zamanda güneş yılı esasına dayalı "Celali Takvimi"ni hazırlayan heyetin başkanlığını yürüten bilim adamı kimdir?
Doğru Cevap: B) Ömer Hayyam
Açıklama: Matematik, astronomi ve edebiyat (özellikle rubaileriyle) alanlarında zirve isimlerden biri olan Ömer Hayyam, Sultan Melikşah'ın (Celaleddin Melikşah) emriyle kurulan rasathanede çalışmış ve onun adına mali işlerde kullanılmak üzere "Celali Takvimi"ni hazırlamıştır.